Als liefde echt alles is wat u nodig hebt, is oxytocine het antwoord.

Deze neurotransmitter wordt gezien als een van de vier ‘geluksstofjes‘ (naast dopamine, serotonine en endorfine) en staat bekend om de samenhang met een gevoel van liefde en verbondenheid.

Oxytocine wordt gecreëerd in de hypothalamus en vrijgegeven door de hypofyse. Het is een chemische boodschapper die informatie door het hele lichaam verspreidt, vooral als het gaat om voortplanting, hechting en geven.

Oxytocine staat bekend als het liefdeshormoon en komt bijvoorbeeld vrij tijdens:

• bevalling (stuurt signalen naar het lichaam die weeën opwekken)
• verbondenheid tussen moeder en kind (een gevoel van hechting door borstvoeding, knuffelen en verzorging)
• romantische relaties
• seks
• knuffelen
• contact maken met anderen
• aan anderen geven/medeleven tonen

Wanneer er zich gevoelens en daden van liefde voordoen, komt deze neurotransmitter vrij en kan dit leiden tot meer geluk.

Om oxytocine in uw lichaam te verhogen, kunt u het volgende proberen:

• handen vasthouden met uw kinderen of partner
• knuffelen
• seks hebben
• knuffelen met een huisdier
• iemand helpen
• iemand aanmoedigen en/of een compliment geven
• aan anderen geven
• helemaal opgaan in een bepaald moment, met uw kinderen spelen, met uw partner praten of
• samen van een maaltijd genieten zonder te worden onderbroken
• ervoor zorgen dat uw lichaam voedingsstoffen goed verteert, met name aminozuren omdat ze de bouwstenen vormen voor oxytocine
• oxytocine-neusspray gebruiken

Kleine handelingen kunnen een grote invloed hebben op gevoelens van liefde. Neem bijvoorbeeld het verhaal van de 33-jarige Cami Walker en haar recept van 29 cadeaus.

Cami werd gediagnosticeerd met multiple sclerose. Na deze ontdekking kreeg ze te maken met uitputtingsverschijnselen en negatieve gedachten.

In deze periode kreeg ze een uniek ‘recept’ van Mbali Creazzo, een bevriende Afrikaanse arts. Creazzo stelde voor dat Cami gedurende 29 dagen een geschenk met oprechte waardering aan anderen zou geven om zo haar band met die personen, een gevoel van liefde en haar algehele geluksstatus te versterken.

De ervaring van Cami was wonderlijk en u kunt hetzelfde ervaren. Probeer de komende maand iets van uzelf te geven en let op hoe u zich voelt, wat u ervaart en hoe dit u verandert.

Is het tijd om een betere band met uw kinderen op te bouwen? Meer tijd met uw partner door te brengen? Een buurman te helpen? Uw collega een compliment te geven?

Bedenk hoe u dit liefdevolle gedrag in uw dagelijks leven kunt opnemen en beloont kunt worden met meer geluk.

REFERENTIES:

http://www.29gifts.org
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21250892/

Dankbaarheid tonen is zeer heilzaam voor de ziel. Het kan uw hart genezen, u vrolijk maken en uw plezier en welzijn verhogen. Waardering voor iemand of iets tonen kan een geweldig onderdeel worden van uw dagelijkse beoefening van meditatie, vriendelijkheid en verbondenheid.

Iedereen hoort graag deze magische woorden: ‘Hartelijk dank‘ of ‘Ik waardeer het’.[SA1]  We herkennen allemaal dat warme gevoel als iemand zijn of haar dank uitspreekt, of het nu een geliefde, een vriend, een collega of zelfs een willekeurige vreemdeling is, voor wie we de deur hebben opengehouden.

Dankbaarheid is volgens het woordenboek het gevoel van dankbaar zijn en waardering tonen voor vriendelijkheid. Maar waarom is het zo belangrijk en wat zijn de beste manieren om het uit te drukken?

Volgens een onderzoek uit 2012, dat is gepubliceerd in Personality and Individual Differences in Forbes, heeft dankbaarheid fysieke, psychologische en sociale voordelen.¹

Als we worden bedankt, worden dopamine en serotonine in onze hersenen aangemaakt. Dit verbetert onze stemming, helpt ons om stress onder controle te houden en verlicht angstgevoelens en negatieve emoties. Hoe meer deze positieve paden in ons brein worden versterkt, hoe sneller we een gelukkig en optimistisch perspectief krijgen.²³

Maar dankbaarheid heeft niet alleen invloed op de ontvanger, het heeft ook een gunstige invloed op het welzijn van de persoon die de dankbaarheid uit. We hebben een menselijke behoefte om hulp te geven en te accepteren, en als we dat doen, worden we gezien als aardiger en empathischer. Dit bevordert een betere communicatie en samenwerking. Kortom, het helpt ons sociale contacten te ontwikkelen en te integreren in een groep. Deze constructieve gevoelens wekken enthousiasme en veerkracht op in onszelf. Dingen die iedereen om ons heen kunnen stimuleren. Daarom heeft dankbaarheid een ongelooflijke impact: het helpt ons goede relaties te onderhouden, betere gemeenschappen op te bouwen en onze levens beter te maken. 

En het beste van alles? We hebben allemaal dagelijks de mogelijkheid om dankbaarheid te tonen op het werk, thuis, op school en binnen onze gemeenschap. Anderen aanmoedigen of prijzen zorgt voor een golf van positieve energie, of het nu gaat om een familielid of gewoon een medeshopper in de supermarkt. 

We hebben allemaal verschillende manieren om onszelf uit te drukken, dus laten we eens kijken naar 5 manieren om dankbaarheid te tonen.

1. Krachtige woorden: er zijn zo veel verschillende manieren om “dank je wel” te zeggen, die echt kunnen helpen om de boodschap over te brengen en iemands dag op te fleuren: “Ik kan je niet genoeg bedanken”, “Ik zal nooit vergeten wat je voor mij hebt gedaan”, “Je bent geweldig”. U kunt dit persoonlijk doen, via een telefoongesprek, een e-mail of een handgeschreven kaart, of zelfs met een notitie op het bureau van een collega. Mensen horen of lezen graag dat hun hulp ertoe deed, dus maak uw boodschap persoonlijk door uit te leggen waarom het zo veel voor u betekende. 

2. Met een knuffel: of het nu om een stevige knuffel gaat of om een lichte aanraking van de arm, onderschat nooit het belang van fysiek contact. Het activeert het parasympathische zenuwstelsel en overspoelt u met het feelgoodhormoon endorfine, helpt u een goede nachtrust te krijgen en stimuleert uw immuunsysteem. U kunt ook lichaamstaal gebruiken, zoals oogcontact, glimlachen en lachen, waardoor mensen zich meer verbonden voelen met elkaar.⁴

Door de pandemie waren menselijk contact en connecties vaak niet mogelijk, terwijl wij mensen dit zo hard nodig hebben. Daarom is dit een goed moment om echt contact te maken met mensen die u niet kon zien, zoals familieleden en vrienden, en ze een knuffel te geven. Laat zien hoe dankbaar u bent dat u ze in uw leven hebt, en zij zullen uw diepe gevoelens van dankbaarheid voelen door middel van zowel woorden als aanraking.

In de hedendaagse psychologie suggereren ze dat tot 90% van onze communicatie non-verbaal is; onze lichaamstaal, ons oogcontact en onze aanrakingen voeren het woord. Daarom moeten we anderen laten zien met aanraking en woorden dat we om ze geven, ons verbonden voelen en ze waarderen.⁵

3. Geef een attent geschenk: iets wat de andere persoon vertelt dat u echt hebt erkend wat hij/zij voor u heeft gedaan en dat u er nog steeds over nadenkt, zelfs na de gunst. U hoeft niet veel geld uit te geven; het kan iets eenvoudigs zijn als een reep chocolade, een pak zonnebloempitten, een zelfgebakken taart of bloemen uit uw tuin. 

Zelfgemaakte geschenken zijn vaak attenter, omdat u de tijd en moeite hebt genomen om goed na te denken over wat de persoon echt leuk zou vinden en dat met liefde hebt gemaakt. Taarten zijn geweldig, maar denk ook eens aan een zelfgemaakte kaart of iets anders wat u zelf maakt.

4. Geef uw tijd: soms is uw tijd het meest waardevolle cadeau dat u kunt geven. Wees aanwezig en luister om te begrijpen, niet alleen om te reageren. Uw telefoon wegleggen en geduldig uw oren en hart openzetten voor iemand kan een van de meest ontroerende manieren zijn om dankbaarheid en vriendelijkheid te tonen.

Wanneer we een veilige, gastvrije ruimte maken met quality time voor mensen die ons hebben ondersteund, laten we zien dat we hun vriendschap waarderen bij het geven en nemen.

Het mooie is dat dankbaarheid zich verspreidt als u een sterk netwerk van mensen om u heen hebt, maar ook als u er een voor iemand anders maakt. Een solide ondersteuningssysteem om ons heen kan ons helpen ons gevoel van welzijn te vergroten, en uitdagingen en obstakels in het dagelijks leven te overwinnen. Het is ook bekend dat menselijk contact ziekte, eenzaamheid en isolatie vermindert en onze levensverwachting kan verbeteren.⁶

5. Erken in het openbaar wat iemand voor u heeft gedaan. Complimenten zijn vaak betekenisvoller als we ze ‘indirect horen’. U kunt dit bijvoorbeeld voor een vriend of lokaal bedrijf doen door via sociale media een dankbaarheidsbericht te schrijven. Een collega kan een e-mail sturen naar de baas of het team over de bijdrage aan uw project of probleem. Bedrijven waarderen een recensie of getuigenis. Denk hier ook aan als het gaat om vriendschappen.

Hoe kunnen we onszelf dankbaarheid tonen?

Dankbaarheid gaat niet alleen over wat we aan anderen tonen. Het is ook ongelooflijk belangrijk dat we het aan onszelf tonen, omdat dankbare mensen gelukkiger zijn en het ons welzijn aanzienlijk verbetert. Regelmatig dankbaarheid uiten kan het ook makkelijker maken om door uitdagende ervaringen te komen. Daarom gaat onze laatste suggestie over het uiten van dankbaarheid als spirituele oefening om u door moeilijke tijden te leiden. 

Oefen dankbaarheid naar u zelf toe door elke dag bewust te proberen naar positieve dingen te zoeken. U kunt een dankbaarheidsdagboek schrijven, hardop tegen uzelf praten in de spiegel voordat u naar bed gaat, of u kunt samen met een ‘dankbaarheidsmaatje’ elke avond drie dingen delen die u een gelukkig gevoel gaven.

Sta er even bij stil dat de zon schijnt, uw favoriete nummer op de radio wordt gedraaid of u het geluk hebt een parkeerplaats te vinden als u die nodig hebt. Zo creëert u een positieve feedbackcirkel die u helpt de kleine genoegens van het leven te waarderen.

Hoe start ik een dankbaarheidsdagboek?

Er is geen goede of slechte manier om uw eigen dagboek te starten. Het gaat om wat er voor u werkt. Het belangrijkste is dat u het doet.

• Zoek een schrift of dagboek dat u leuk vindt. Het hoeft niet mooi te zijn, maar iets wat u mee kunt nemen indien nodig.
• Niemand behalve uzelf hoeft uw dagboek te zien, dus netheid, spelling en grammatica zijn niet belangrijk.
• Als u liever iets tekent of dingen erin wil plakken, doe dat dan! Een visuele weergave van waar u dankbaar voor bent, kan vaak meer emoties en herinneringen oproepen dan een paar woorden.
• Probeer er een dagelijkse gewoonte van te maken om elke avond of ochtend – wat het beste voor u werkt – in uw dagboek te schrijven. Sommige mensen noteren hun dank aan het eind van de dag, omdat het ze helpt de beslommeringen en het lawaai van de dag los te laten, zodat ze beter slapen. Anderen uiten graag hun dank voor de komende dag als ze wakker worden. Denk eraan, doe wat voor u het beste werkt.
• U hoeft niet elke dag een essay te schrijven. Drie eenvoudige woorden zijn genoeg. U kunt bijvoorbeeld schrijven: familie, gezondheid, dak. Zo eenvoudig is het, maar maak het zinvol en eerlijk voor uzelf.
• U kunt er ook een meditatieoefening van maken, waarbij u schrijft en nadenkt over uw gedachten. Schrijf iets op waar u dankbaar voor bent, zoals: ‘Vandaag ben ik dankbaar voor mijn collega die me helpt een taak op het werk te voltooien.’

Ga vervolgens rustig zitten en denk na over hoe u zich erover voelt, hoeveel u de tijd en aandacht van de collega waardeert, en hoe dankbaar u bent voor vriendelijkheid, medeleven en vriendschap. Blijf een paar tellen stilstaan bij dankbaarheid.

Als u een dagelijkse gewoonte maakt van uw dankbetuiging, verbetert u niet alleen uw eigen gezondheid en welzijn, maar zult u er vanzelf aan denken om ook anderen elke dag uw dankbaarheid te laten zien. Zelfs de kleine dingen tellen!⁷

De Dalai Lama heeft gezegd: “De wortels van alle goedheid vind je in de grond van waardering voor goedheid”. En het is waar dat bewust dankbaarheid uiten uw perceptie en ervaring van het leven kan veranderen. Dankbaarheid is een tweerichtingsgeschenk voor beide partijen. Het stimuleert een gezonde mentaliteit en versterkt ons fysieke, emotionele en mentale welzijn. 

1. 7 Scientifically Proven Benefits Of Gratitude That Will Motivate You To Give Thanks Year-Round [↩]
2. How Gratitude Changes You and Your Brain [↩]
3. Giving thanks can make you happier [↩]
4. Understanding your parasympathetic nervous system for great sleep and less stress [↩]
5. Is Nonverbal Communication a Numbers Game? [↩]
6. You know you need human connection. Here’s how to achieve it [↩]
7. Gratitude Journal [↩]

Dit is de invloed van lachen op het lichaam

“Een dag niet gelachen, is een dag niet geleefd” is een citaat van Charlie Chaplin. En dat zijn ook anderen het met hem eens. Dr. Lee S. Berk van de Loma Linda University School of Allied Health Professions, en een van de pioniers in het onderzoek naar lachen, moedigt mensen daarom aan iedere dag te lachen. Maar waarom is een wetenschapper het eens met een komiek? Omdat lachen gezond is.¹ Wilt u weten hoe lachen kan bijdragen aan een gezonde levensstijl? Lees dan ons artikel.

Gelotologie — de wetenschap van lachen of humor

We kennen allemaal het gezegde ‘lachen is het beste medicijn’, maar wat veel mensen niet weten, is dat een serieuze wetenschap zich met lachen bezighoudt. ‘Gelotologie’ (van gélos, wat lach betekent) is de studie naar lachen of humor. Hoewel onderzoekers als William F. Fry en Lee S. Berk aanvankelijk belachelijk werden gemaakt om hun bijzondere vakgebied, is deze studie inmiddels uitgegroeid tot een erkende wetenschappelijke discipline.

Stanford-professor William F. Fry keek in de jaren 1960 als een van de eerste wetenschappers naar de psychologische en fysiologische effecten van lachen. Vandaag de dag worden zijn onderzoeken beschouwd als de basis van de gelotologie. Fry ontdekte namelijk dat lachen een stimulerende werking heeft op de activiteit van bepaalde cellen in het immuunsysteem die verantwoordelijk zijn voor het doden van besmettelijke ziekteverwekkers.²

Is lachen echt gezond?

Terwijl we lachen, komen er gelukshormonen (endorfines) vrij.³ Maar lachen is niet alleen goed voor het geluksgevoel, het is ook goed voor onze gezondheid. Wetenschappers die onderzoek naar lachen doen, schrijven diverse positieve effecten op het lichaam toe aan lachen. Lachen kan bijvoorbeeld een positieve impact hebben op het immuunsysteem.⁴ Experts hebben ook ontdekt dat het stresshormoon cortisol door lachen kan worden verlaagd.¹ Hebt u wel eens stress proberen te bestrijden door te lachen? Er is namelijk ontdekt dat lachtherapie niet alleen stress, maar ook pijn blijkt te verminderen.⁵

Onderzoek naar humor heeft het gezegde ‘lachen is het beste medicijn’ een geheel nieuwe betekenis gegeven.

Lachen kan het cardiovasculair systeem ondersteunen

Michael Miller van de faculteit Cardiologie aan de University of Maryland Medical Center ontdekte samen met William F. Fry, onderzoeker aan de faculteit Psychiatrie van Stanford University’s Medical School in Palo Alto, dat ‘hartelijk lachen’ de bloedvaten gezond kan houden.³ Hun resultaten zijn gebaseerd op een onderzoek waarin willekeurig geselecteerde deelnemers eerst een komedie of grappig tv-programma te zien kregen, gevolgd door een film die mentale stress zou triggeren. Tijdens het experiment werd de bloeddruk van de deelnemers gemeten.

Het onderzoek liet zien dat de bloeddruk die na de stress veroorzakende film werd gemeten afweek van de bloeddruk die werd gemeten na het zien van een komedie waar de deelnemers om moesten lachen.³ Dit kan worden verklaard door het feit dat we meer zuurstof opnemen als we lachen, omdat we vaker en dieper inademen. Als gevolg daarvan gaan de hartslag en de bloeddruk omhoog. Na het lachen daalt de bloeddruk weer. Kijken naar serieuze, niet-grappige films en series geeft milde stress wat een tegengesteld effect op de bloeddruk heeft.³

Of we nu lachen om de nieuwste lachfilm in de bioscoop of een grappige situatie in ons dagelijks leven, lachen kan de bloedsomloop stimuleren en het hele cardiovasculair systeem ondersteunen.

Lachen kan een positief effect op het immuunsysteem hebben

Negatieve gedachten kunnen chemische reacties triggeren en daarmee stressverhogend werken. En dit zorgt weer voor een zwakker immuunsysteem. Positieve gedachten en hartelijk lachen kunnen daarentegen helpen stress te verlagen, het immuunsysteem te versterken en het lichaam tegen ziektes beschermen.⁴ Gelukkig zijn bevordert ons mentale welzijn. Lee S. Berk is ervan overtuigd dat gelukkig zijn ook voor een effectieve immuunreactie kan zorgen.¹

In een onderzoek met andere ‘lachonderzoekers’ wilde Berk uitzoeken of humortherapie, en het hartelijke gelach daarbij, echt een preventieve functie en een positief effect op ons immuunsysteem hadden.⁶ Om dit te onderzoeken kregen 52 gezonde mannelijke vrijwilligers een grappige video te zien en werd er vóór, tijdens en na de video bloed afgenomen. De onderzoekers kwamen tot de conclusie dat lachen om iets grappigs een positief effect op ons immuunsysteem kan hebben.⁶

Lachen tegen pijn — de meest natuurlijke pijnverlichting

We weten allemaal dat we blij worden van lachen. Maar wist u ook dat endorfine ook als natuurlijke pijnbestrijder voor ons lichaam kan fungeren? Lachen is niet alleen in staat ons immuunsysteem te ondersteunen, het kan ook als therapie worden gebruikt.

Britse onderzoekers ontdekten dat lachen zorgt voor een hogere pijndrempel.⁵ Net als hun collega’s die onderzoek deden op het gebied van lachen, lieten ze aanvankelijk grappige komedies en serieuze documentaires zien aan de vrijwilligers die aan het onderzoek deelnamen. Daarna breidden ze hun onderzoek uit om de effecten van lachen op de pijndrempel te testen, zelfs onder natuurlijke omstandigheden, tijdens een grappige theatervoorstelling. Vóór en na de videofilmpjes, of de voorstelling, te hebben bekeken werd de pijndrempel van de deelnemers getest.

In beide gevallen bevestigden de resultaten van de Britse onderzoeksgroep dat onze pijndrempel aanzienlijk hoger ligt als we lachen.⁵ Als we serieus zijn, of niet oprecht moeten lachen, blijft de pijndrempel hetzelfde, of daalt hij zelfs. Volgens de lachonderzoekers is de beste verklaring voor de resultaten het effect dat gelukshormonen die bij het lachen vrijkomen, op pijn hebben.

Lachen tegen stress — een eenvoudige vorm van ontspanning

Als we lachen, krijgen we een stoot energie en de kans om eens echt te ontspannen. Daarom kan lachen een geweldige vorm van stressverlaging zijn.⁴ In zijn talloze gelotologie-onderzoeken ontdekte Lee S. Berk dat lachen voor gunstige, positieve stress (eustress) kan zorgen en daarom negatieve stress (distress) kan verlagen.¹ Deze soort stressverlaging die door lachen wordt veroorzaakt, is het gevolg van het feit dat lachen het stresshormoon cortisol in ons lichaam verlaagt.

Uit een studie van het Sycamore Nursing Center van de Indiana State University bleek ook dat lachen stress kan verminderen.⁷ De onderzoeksgroep keek naar de reactie van 33 gezonde vrouwelijke deelnemers op grappige video’s en toeristische video’s. Eén groep keek naar grappige video’s waar ze om moesten lachen. De deelnemers van deze groep vertoonden een daling in markers van stress, terwijl het stressniveau van de deelnemers in de andere groep hetzelfde bleef.

De fysieke symptomen van stress kunnen ook door lachen worden verminderd, omdat lachen de bloedsomloop kan stimuleren en tot ontspanning van de spieren kan leiden. Dit zijn beide reacties van ons lichaam die stressverlagend werken.⁴

Lachen als sport? 

Bent u wel eens wakker geworden met spierpijn terwijl u de dag daarvoor niet had gesport? Dan hebt u die dag waarschijnlijk veel gelachen. Terwijl we lachen, trekken 300 spieren zich samen, vooral in het gezicht, de borst en de maag.⁸ Naast onze spieren moet ook ons ademhalingssysteem aan het werk als we eens goed lachen.³ Onze longen zetten zich uit en onze buikspieren en borst rekken zich uit, en zo krijgt vrijwel ons hele lichaam een goede work-out.

Tijdens het sporten is ons lichaam korte tijd heel actief. Het hart pompt zuurstofrijk bloed door het lichaam en ons metabolisme wordt gestimuleerd. Als we ergens hartelijk om moeten lachen, reageert ons lichaam op een soortgelijke manier.⁸

Toch moeten mensen die veel lachen evengoed actief blijven en zorgen voor gezonde voeding.

Hebt u wel eens van lachyoga gehoord? Dit is geen grapje, deze vorm van yoga bestaat echt. Lachyoga is gebaseerd op het idee dat je jezelf aan het lachen kunt krijgen en van het gunstige effect daarvan kunt profiteren.⁹ Er wordt nu op veel plaatsen aan lachyoga gedaan, dus vast ook ergens bij u in de buurt. Probeer het eens en houd uzelf gezond door te lachen. 

Versterk relaties met humor

Lachen heeft niet alleen invloed op onze gezondheid, maar ook op onze relaties. Zoals Victor Borge het zo mooi zei: “lachen is de kortste afstand tussen twee mensen”. Samen lachen kan onze onderlinge band en begrip voor elkaar versterken.³ En het is toch een geweldig gevoel om andere mensen met uw lach aan te steken?

Of het nu in privésituaties of op het werk is, lachen draagt bij aan een goede verstandhouding en harmonie. Samen lachen kan daarom ook communicatie en samenwerking makkelijker maken.³ Bij stress en conflicten kan lachen de lont uit het kruitvat halen en teamwerk bevorderen.

Neem het leven met een vleugje humor. Zo helpt u uw gezondheid en uw sociale omgeving te ondersteunen.

1. https://news.llu.edu/research/laughter-fool-proof-prescription [↩] [↩] [↩] [↩]
2. “Live Better: A Healthy Laugh” in SA Mind 16, 3, 90–91 (October 2005) doi:10.1038/scientificamericanmind1005-90 [↩]
3. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2814549/ [↩] [↩] [↩] [↩] [↩] [↩] [↩]
4. https://www.mayoclinic.org/healthy-lifestyle/stress-management/in-depth/stress-relief/art-20044456 [↩] [↩] [↩] [↩]
5. https://royalsocietypublishing.org/doi/10.1098/rspb.2011.1373 [↩] [↩] [↩]
6. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11253418/ [↩] [↩]
7. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12652882/ [↩]
8. https://www.planet-wissen.de/gesellschaft/psychologie/lachen/pwieistlachenwirklichgesund100.html [↩] [↩]
9. https://www.researchgate.net/publication/262535370_The_impact_of_laughter_yoga_on_subjective_well-being_A_pilot_study [↩]

De term ‘negatieve emoties’ valt regelmatig, maar wat wordt er precies mee bedoeld?

Het gaat om gevoelens als woede, schuldgevoel, stress, angst, minderwaardigheidsgevoelens, spijt, bitterheid en wrok. Dit zijn gevoelens die geen positief voordeel opleveren voor ons leven of ons mentale welzijn. Deze negatieve emoties zijn niet alleen schadelijk voor onszelf, maar ook voor iedereen om ons heen, thuis en op het werk. Negatieve emoties kunnen onze mentale en fysieke gezondheid beïnvloeden als ze vrij baan krijgen. Gelukkig zijn er talloze manieren om te leren omgaan met uw negatieve emoties en uw gedachten de goede kant op te sturen.

Om uzelf en uw omgeving te beschermen tegen de gevolgen van overmatige negativiteit, moet u eerst begrijpen hoe de wereld om u heen wordt beïnvloed door uw emoties en hoe uw emoties worden beïnvloed door de wereld om u heen. Dit is tweerichtingsverkeer, of zelfs een snelweg vol knooppunten. Emoties zijn bij wijze van spreken besmettelijker dan de griep.

Waarom steken negatieve emoties zo snel de kop op?

Onderzoek naar verschillende gewoonten en gevoelens, zowel positieve als negatieve, toont aan dat emoties kunnen overslaan op anderen. Een onderzoek naar de interpersoonlijke werking van negativiteit wees uit dat het delen van negatieve ideeën over een derde partij een heel effectieve manier is om een band met iemand op te bouwen. Twee personen komen met andere woorden nader tot elkaar doordat ze iemand anders allebei niet mogen.¹ Hoewel dit twee mensen in eerste instantie met elkaar kan verbinden, is het geen gezonde basis voor een vriendschap. Dit verschijnsel is waarschijnlijk een overblijfsel uit vroegere tijden, toen samenkomen in kleine groepen en het beschouwen van andere groepen als ‘vijandelijk’ de kans om te overleven kon vergroten.

Tegenwoordig zijn dergelijke bindingspatronen niet meer functioneel en kan het zelfs zorgen voor een ‘anti-overlevingseffect’. Wat de mens vroeger hielp om te overleven is nu dus een gedragswijze die negatief ingestelde mensen en slechte invloeden in ons leven aantrekt. Dit komt overeen met resultaten uit andere onderzoeken waaruit blijkt dat de kans dat u zich ongelukkig voelt, al verdubbelt nadat u slechts één negatieve ervaring hebt gehad.²

Hoe ga ik om met negatieve emoties?

Gelukkig zijn blijdschap en vriendelijkheid ook aanstekelijk. Net zoals u kunt leren omgaan met negatieve emoties, kunt u ook leren hoe u zich positiever kunt voelen. Het effect van het verrichten van één goede daad kan zich verspreiden door middel van ingewikkelde sociale relaties, waardoor u mensen zou kunnen beïnvloeden die u misschien nooit zult ontmoeten.³ Sterker nog, voor elke ‘gelukkige’ vriend of vriendin die u hebt, stijgt de kans dat u zelf gelukkig bent met bijna 10 procent.⁴ We trekken de gedachten en emoties waar wij ons als mens op concentreren ook aan. Bovendien beschikt de mens over het primitieve instinct om de gezichtsuitdrukkingen, lichaamstaal en manier van spreken van ons gezelschap over te nemen, waardoor we nog sneller emoties ‘overnemen’ van de mensen met wie we het meeste omgaan.⁵

Duidelijk is dat onze emoties de mensen om ons heen beïnvloeden én dat de mensen om ons heen onze emoties beïnvloeden.⁶ Als u veel tijd doorbrengt met mensen die negatieve ervaringen en emoties hebben, zult u uw eigen gevoelens en emoties als gevolg daarvan aan hen aanpassen.

Daar staat tegenover dat u zich meer zult gaan richten op positieve dingen, mensen, ervaringen, ideeën en concepten als u tijd doorbrengt met mensen die ingesteld zijn op plezier, dankbaarheid, geluk en andere positieve emoties.

Dit is thuis het gemakkelijkst, waar we de meeste controle hebben over ons eigen leven. U kunt zelf kiezen wie u binnenlaat, welke muziek u draait en naar welke tv-zender u kijkt. Het lijkt misschien wat banaal, maar deze omgevingsfactoren kunnen een grote invloed hebben op uw mentale gezondheid.

Na een stressvolle dag kan het helpen om thuis te komen in uw eigen vertrouwde omgeving en tijd door te brengen met vrienden met een positieve instelling, naar vrolijke muziek te luisteren, een luchtig tv-programma te kijken, een motiverend boek te lezen of iets anders te doen dat u helpt minder stress te voelen en uw gemoedstoestand weer een duwtje in positieve richting te geven. Zo verkleint u het risico dat u negatieve emoties blijft voelen.

Omgaan met negatieve emoties op het werk

Op het werk moet u misschien iets meer uw best doen om negatieve emoties af te weren. Dit komt doordat we hier vaak niet kunnen kiezen met wie we omgaan. Soms is er gewoon geen ontkomen aan negativiteit op de werkvloer; een baas die tegen zijn werknemers schreeuwt, een collega die over andere collega’s roddelt.

Als u negatieve emoties om u heen opmerkt, kunt u voorkomen dat ze op u overslaan door de positiever ingestelde mensen op de werkvloer op te zoeken, mensen die plezier hebben in hun werk. Als u tijd en energie investeert in deze relaties, zult u met uw welwillendheid en positiviteit een positief domino-effect veroorzaken en de negativiteit tegengaan. Vervolgens kan er een sneeuwbaleffect ontstaan, doordat steeds meer collega’s het verschil voelen als ze niet blijven hangen in negativiteit. Dit kan niet alleen leiden tot minder stress en een fijner gevoel, maar ook tot een betere samenwerking, minder conflicten en verbeterde werkprestaties.⁷

Of u nu op het werk of thuis bent, uitgaat met vrienden of nieuwe mensen ontmoet tijdens een etentje, bedenk dat u niet op elke negatieve invloed waarmee u te maken krijgt hoeft te reageren.

Negatief ingestelde mensen zoeken vaak andere mensen op met dezelfde mindset. Als u nadenkt over negatieve emoties, kunt u zich waarschijnlijk wel een gesprek herinneren waarin iemand heeft geprobeerd u te laten klagen over een of andere persoon of situatie. Denk er de volgende keer dat u zich in een dergelijke situatie bevindt aan dat u hier niet op hoeft te reageren. U hoeft het er niet mee eens te zijn en negatieve gevoelens niet binnen te laten. U hoeft ook niet de confrontatie aan te gaan met uw gesprekspartner, wat een discussie kan veroorzaken.

Wat als u negatieve personen of situaties niet kunt vermijden?

Als u niet kunt ontkomen aan het gezelschap van mensen met negatieve emoties, dan is de beste tactiek om u gewoon niet te laten beïnvloeden door negatieve opmerkingen. Denk even na over wat u er zelf van vindt en zorg ervoor dat u uzelf en uw behoefte om positief te blijven trouw blijft.

Neem vervolgens zo snel mogelijk op een beleefde manier afstand van de situatie. Op het werk kunt u bijvoorbeeld zeggen dat u een deadline moet halen. Tijdens een etentje kunt u zeggen dat u een drankje gaat halen.

Net als bacteriën zijn emoties overdraagbaar. Als we ons hier niet tegen wapenen, worden we zonder dat we het doorhebben besmet met negatieve emoties. De beste manier om immuun te worden voor negatieve emoties is om ervoor te kiezen om te gaan met andere mensen die bewust positief zijn ingesteld.

1. Bosson, Jennifer K., Amber B. Johnson, Kate Niederhoffer, and William B. Swann. “Interpersonal Chemistry through Negativity: Bonding by Sharing Negative Attitudes about Others.” Personal Relationships 13, no. 2 (2006): 135–50. https://doi.org/10.1111/j.1475-6811.2006.00109.x [↩]
2. Hill, Alison L. et al. “Emotions as Infectious Diseases in a Large Social Network: The SISa Model.” Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences 277.1701 (2010): 3827–3835. PMC. Web. 3 May 2017 [↩]
3. James H. Fowler and Nicholas A. Christakis. “Cooperative behavior cascades in human social networks.” PNAS 2010 107 (12) 5334-5338; published ahead of print March 8, 2010, doi:10.1073/pnas.0913149107 [↩]
4. Christakis, Nicholas A, and James Fowler. “SOCIAL NETWORKS AND HAPPINESS.” SOCIAL NETWORKS AND HAPPINESS | Edge.org, n.d. https://www.edge.org/conversation/social-networks-and-happiness [↩]
5. Colino, Stacey. “Are You Catching Other People’s Emotions?” U.S. News & World Report, n.d. https://health.usnews.com/health-news/health-wellness/articles/2016-01-20/are-you-catching-other-peoples-emotions [↩]
6. Larson, Reed W., and David M. Almeida. “Emotional Transmission in the Daily Lives of Families: A New Paradigm for Studying Family Process.” Journal of Marriage and the Family 61, no. 1 (1999): 5. https://doi.org/10.2307/353879 [↩]
7. Barsade, Sigal G. “The Ripple Effect: Emotional Contagion and Its Influence on Group Behavior.” Administrative Science Quarterly 47, no. 4 (2002): 644. https://doi.org/10.2307/3094912 [↩]

De voordelen van thuiswerken – benut u de situatie optimaal?

Hoewel het misschien voelt alsof thuiswerken een jaar geleden ook al de norm was, was dat niet het geval.¹ Zelfs voorafgaand aan de COVID-19-pandemie, toen er nog geen sprake was van afstand houden en verplicht thuisblijven, nam werken op afstand al in populariteit toe. Maar het was zeker nog niet het ‘nieuwe normaal’ zoals we dat nu kennen. In bepaalde sectoren, zoals start-ups en technologiebedrijven, werd thuiswerken al toegestaan en zelfs genoemd als een van de voordelen. Bij sommige bedrijven werken hele teams op afstand en is thuiswerken bewust een onderdeel gemaakt van de cultuur.

Verandering is vaak sowieso al een uitdaging. Als thuiswerken voor u nieuw is, ontdekt u misschien dat het best uitdagend kan zijn maar ook zijn voordelen heeft. Het is belangrijk om te benadrukken dat, of u nu alleen woont of plotseling uw kinderen thuis hebt uit school, er altijd een aanpassingsperiode aan vooraf gaat voordat u op een efficiënte manier thuis kunt werken.

Thuiswerken en productiviteit

Het is belangrijk om werk en privé thuis gescheiden te houden. Thuiswerken en productiviteit gaan moeilijk samen als u niet de juiste voorbereidingen treft. Creëer een vast plek of ruimte voor werk. Als u geen kinderen hebt of als uw kinderen al wat onafhankelijker zijn, zoek dan een plek in huis die afgescheiden is van uw woon- of slaapkamer.

Als u wel een aandeel hebt in de verzorging van kinderen (of dat alleen moet doen!), probeer dan een werkplek te creëren die ietwat uit de buurt van de speel- of zithoek zit, bijvoorbeeld een klein bureau in de eetkamer in plaats van in de woonkamer.

Zorg voor duidelijk afgebakende werktijden en schakel daarna meldingen voor berichten over werk uit. Gebruik uw werktijd zo efficiënt en intensief mogelijk (niet rondhangen op sociale media of nieuwssites dus!) en houd u aan uw werkuren. Overleg met uw team wat er prioriteit heeft, maar neem niet te veel hooi op uw vork.

Hebt u het moeilijk? Probeer u te concentreren op de voordelen van thuiswerken

Thuiswerken is niet voor iedereen een pretje, maar zoals we de afgelopen tijd hebben gezien, hebben we niet altijd een keuze. Zonder woon-werkverkeer hebt u veel meer tijd om met uw partner en kinderen door te brengen (of met uzelf, als u alleen woont).

Omarm deze tijd – het is een cadeautje. Thuiswerken biedt daadwerkelijk allerlei voordelen! Als u niet naar uw werk hoeft te reizen, kunt u ‘s ochtends meer tijd nemen voor het ontbijt, even mediteren of een hoofdstuk van een boek lezen voordat u aan uw dag begint.

Hopelijk kunt u uw lunchpauze gebruiken om even los te komen van uw werk en tijd door te brengen met uw dierbaren. En omdat u aan het einde van de werkdag niet terug naar huis hoeft te reizen, kunt u die tijd aan tafel doorbrengen met uw gezin en een avondwandeling maken. Neem de tijd om iets te doen wat u normaal niet zo snel zou doen, zoals buiten de deur lunchen met uw gezin.

Kleed u aan, poets uw tanden, maak uw bed op. Het is belangrijk om u ‘s ochtends klaar te maken voor de dag. Zo richten uw gedachten zich vanzelf op uw werk en bereidt u zich voor op een werkdag. Het helpt u ook om vrije tijd echt vrij te houden.

Het belang van pauzes

Uit onderzoek is gebleken dat thuiswerken het moeilijker kan maken om in uw vrije tijd te ontspannen als u zichzelf onvoldoende persoonlijke tijd en ruimte gunt.² Neem elk uur pauze. Sta, net als op kantoor, even op van uw bureau, loop rond, strek u uit en ruk uzelf een paar tellen los van uw werk. Dit zorgt voor een korte mentale pauze, maar zorgt er ook voor dat uw bloed weer gaat stromen en uw lichaam meer zuurstof krijgt.

Als u kinderen hebt voor wie u moet zorgen terwijl u thuis werkt, experimenteer dan met een schema dat samenvalt met hun school- of speeltijd.

En als u dat nog niet hebt gedaan, is dit een goed moment om jongere kinderen te stimuleren zelfstandig te spelen.

Als intensievere kinderopvang nodig is, praat dan met het team op uw werk over flexibele uren. Bouw een rustperiode of middagslaapje in voor uw kinderen, zodat u zich even echt op uw werk kunt concentreren. Misschien kunt u een paar uur voordat uw kinderen ‘s ochtends wakker worden werk doen dat uw volledige aandacht vergt.

Schroom niet om hulp te vragen

We weten nooit wat het leven voor ons in petto heeft, dus het is belangrijk om lief voor onszelf te zijn en steun te zoeken als dat nodig is. Moeilijke tijden kunnen extra stress veroorzaken. Hoewel u fysiek gescheiden bent van mensen, staat u er niet alleen voor. Dankzij technologie is het eenvoudiger dan ooit om contact te houden, zowel zakelijk als privé.

1. https://iaap-journals.onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1111/apps.12290 [↩]
2. http://www.nomads.usp.br/documentos/textos/modos_vida/02_bladerunner_working_from_home.pdf [↩]

Hoe kan mindfulness een positieve geestelijke gezondheid ondersteunen?

Positieve geestelijke gezondheid wordt bepaald door een aantal factoren en hoewel het onmogelijk is om de controle te houden over alles wat er om ons heen gebeurt, kan het ontwikkelen van mindfulness een grote stap in de juiste richting zijn en ervoor zorgen dat we gelukkiger en met een positievere gemoedstoestand in het leven staan. 

Waarom zou u gezond voedsel met een hoge energiefrequentie moeten eten?

“Als je de geheimen van het universum wilt ontdekken, kijk dan naar energie, frequentie en vibraties.” – Nikola Tesla

We zijn niet alleen een fysiek lichaam – wetenschappelijk gesproken zijn we een energiebron die bij elkaar wordt gehouden door een energieveld. Alles met energie vibreert en hoe meer energie, hoe hoger de frequentie van deze vibratie.¹ Door de hoge frequentie van bepaalde voedingsmiddelen kunnen we onze natuurlijke energievibratie verbeteren. Daardoor kunnen we beter contact met onszelf maken en onszelf van ongezonde gedachten ontdoen.  Voedingsmiddelen met een hoge vibratie-energie zijn biologische vruchten, kruiden, groenten en noten.² Daarentegen kunnen voedingsmiddelen met een lage frequentie, zoals vlees, gevogelte en suiker, evenals voedingsmiddelen die sterk worden bewerkt, chemisch of genetisch zijn gemodificeerd of chemische additieven bevatten, leiden tot een slechte gezondheid wanneer ze in grote hoeveelheden worden gegeten.

Waarom is het belangrijk om gehydrateerd te blijven?

Door uitdroging kunt u zich fysiek onwel voelen en kan ook uw geestelijke gezondheid worden beïnvloed.³ Het menselijk brein bestaat uit ongeveer 75% water en zodra dit niveau begint te dalen, vertraagt de circulatie en worden bloed en zuurstof langzamer door het lichaam gepompt.⁴ Zelfs lichte uitdroging heeft invloed op uw manier van denken en voelen. Als we niet goed kunnen nadenken, is het moeilijk om volledig mindful te zijn en geluk te ervaren.

Waarom is beweging van essentieel belang voor de geestelijke gezondheid?

Er is bewijs dat suggereert dat fysieke activiteit en lichaamsbeweging waarschijnlijk enkele van de symptomen die verband houden met een negatieve gemoedstoestand verlichten. Daarnaast zijn wetenschappers tot de conclusie gekomen dat lichaamsbeweging kan helpen bij het verbeteren van het zelfbeeld, de sociale vaardigheden en de cognitieve functies, en dat het kan helpen de symptomen van angst te verminderen.⁵ Maak dus eens een wandeling in de frisse lucht of ga rustig zwemmen. U zult al snel merken dat het moeilijk is om hierna nog zo negatief te zijn.

Waarom is slaap zo belangrijk?

Iedereen die ooit een slechte nachtrust heeft gehad, zal u vertellen dat hun hersenen de volgende dag waarschijnlijk niet optimaal presteerden. Als u niet goed slaapt, kunt u zich geestelijk uitgeput, emotioneel en onrustig voelen in uw omgeving. Probeer elke nacht acht uur lang goed te slapen.⁶ Het is goed om een routine in te stellen waarbij u elke avond op dezelfde tijd naar bed gaat.

Probeer ook elke ochtend op hetzelfde moment wakker te worden (zelfs in het weekend!) en kijk niet naar uw telefoon of andere elektronische apparaten voordat u gaat slapen: door deze apparaten blijven uw hersenen alert en kunt u niet volledig ontspannen.

Waarom zijn uw gedachten de sleutel tot een goede geestelijke gezondheid?

In de wet van de aantrekkingskracht staat dat we terugkrijgen wat we aan het universum geven.⁷ Als u vreugde en geluk wilt aantrekken, moet u een actieve inspanning leveren om ervoor te zorgen dat deze berichten door het universum worden gehoord. Richt u niet op wat u niet van het leven wilt, maar concentreer u op wat u wel wilt. Stel betekenisvolle doelen en streef ernaar om uit elke dag het allerbeste te halen.

Probeer ook elke ochtend op hetzelfde moment wakker te worden (zelfs in het weekend!) en kijk niet naar uw telefoon of andere elektronische apparaten voordat u gaat slapen: door deze apparaten blijven uw hersenen alert en kunt u niet volledig ontspannen.

Waarom heeft de geestelijke gezondheid baat bij altruïsme?

Iets voor iemand anders doen is niet alleen nuttig voor hen, maar ook voor u. Door contact te maken met mensen en de tijd te nemen om hen te helpen, kunt u voor positieve vibes zorgen. Zo wordt uw gevoel van zingeving versterkt en wordt uw welzijn beïnvloed. Het is wetenschappelijk aangetoond dat anderen helpen zorgt voor stressvermindering en zowel de fysieke als geestelijke gezondheid verbetert. Dit leidt tot een gevoel van rust en helpt om uw zelfvertrouwen, geluk en optimisme te vergroten.⁸ Door anderen te helpen, kunt u uiteindelijk ook een gelukkiger leven leiden waar u meer voldoening uit haalt.

U kunt u niet enkel en alleen op uw gemoedstoestand concentreren. Verschillende aspecten van onze levensstijl, waaronder onze lichamelijke gezondheid, kunnen allemaal bijdragen aan een positieve gemoedstoestand.

1. Full on happiness: Vibrational Frequency 101 + Foods to increase it [↩]
2. Mindbodygreen: How to make sure you’re eating high-vibrational food [↩]
3. https://psychcentral.com/news/2012/02/20/dehydration-influences-mood-cognition/35037.html [↩]
4. AIFC: How important is water and hydration to mental health? [↩]
5. https://www.sleepfoundation.org/articles/how-much-sleep-do-we-really-need#:~:text=National%20Sleep%20Foundation%20guidelines1,to%208%20hours%20per%20night. [↩]
6. NCBI: The relation of physical activity and exercise to mental health [↩]
7. The Law of Attraction: What is the law of attraction? Open your eyes to a world of endless possibilities. [↩]
8. Mental Health Foundation: Does good does you good [↩]

Lichaamsbeweging. Of het woord nu een heerlijke opwinding of een vreselijk angstgevoel oproept, de onbetwistbare waarheid is dat het goed voor ons is¹. Regelmatige lichaamsbeweging geeft u niet alleen meer zelfvertrouwen maar heeft ook op de korte termijn zeer indrukwekkende effecten.

Door lichaamsbeweging slapen we beter, ervaren we minder stress en worden gifstoffen afgevoerd, waardoor onze huid er frisser en gezonder uitziet.Het is een misvatting dat lichaamsbeweging zwaar werk moet zijn. Dit is niet het geval! Lichaamsbeweging kan leuk zijn en als u het bovendien met het hele gezin doet, kunt u deze leuke ervaringen delen.

Benieuwd welke activiteiten u kunt doen met het hele gezin? Hier zijn een aantal geweldige ideeën om u op weg te helpen:

Wandelen²

Het is gratis, eenvoudig en praktisch iedereen kan het. We zouden ernaar moeten streven om per dag ongeveer 10.000 stappen te zetten, maar de meesten komen daar niet in de buurt. Denkt u dat wandelen saai is? Dan hebt u het mis! Probeer een nieuwe route, ga naar de kust, verken uw dichtstbijzijnde bos of volg een openbaar wandelpad dat u nooit eerder hebt bewandeld. Er is zo veel te zien dat u nauwelijks beseft dat u aan lichaamsbeweging doet. Hebt u een hond? Nog beter! Volg zijn neus en zie waar u terechtkomt. U kunt nog verder gaan door een slimme tracker te dragen en uw familieleden uit te dagen om te zien wie de meeste stappen zet!

Zwemmen³

De meeste steden hebben een openbaar zwembad, waar u voor relatief weinig geld aan uw fitheid kunt werken. Zwemmen is een geweldige gezinsvriendelijke activiteit waaraan iedereen kan deelnemen. Voor jonge kinderen die niet kunnen zwemmen zijn er bijvoorbeeld zwembandjes. Voor oudere familieleden of personen met mobiliteitsproblemen biedt het water extra drijfvermogen en bescherming zodat ze kunnen trainen met minder kans op letsel.

Televisie kijken…

Krijgt u uw gezin niet weg van de televisie? Gooi het over een andere boeg! Niet door gewoon bij de rest van het gezin op de bank te gaan zitten natuurlijk. U zou bijvoorbeeld kunnen investeren in een spelcomputer die iedereen op een subtiele wijze actief houdt. Veel vooraanstaande merken bieden nu bewegingsdetectietechnologie, zodat u sporten, hardlopen, dansen en nog veel meer kunt simuleren. In wezen kunt u met het hele gezin een leuke training doen zonder uw woonkamer te verlaten!

1. https://greatist.com/fitness/13-awesome-mental-health-benefits-exercise#1 [↩]
2. https://www.health.harvard.edu/staying-healthy/5-surprising-benefits-of-walking [↩]
3. https://www.medicalnewstoday.com/articles/321496.php [↩]

Wat is het verband tussen vriendschappen en geestelijke gezondheid?

Vriendschappen onderhouden is een belangrijk onderdeel van ons leven. Als we onze vriendschappen op waarde kunnen schatten, heeft dat een positieve invloed op ons welzijn. Vriendschappen en mentale gezondheid zijn nauw met elkaar verbonden.

Keer op keer wordt het bewijs geleverd dat we worden beïnvloed door onze sociale groepen en onze subculturen, en dat zou vooral kunnen gelden voor oudere volwassenen. Onze vrienden hebben een enorme invloed op onze levensstijl en de keuzes die we maken op het gebied van onze gezondheid.

Betekenis geven aan het leven

Vriendschappen die in de loop der jaren zijn verdiept en versterkt, betekenen meer voor ons. Vrienden zijn de getuigen van ons leven. Zij zijn getuige geweest van de hoogtepunten in ons leven en hebben ons gesteund tijdens de slechte momenten.

Diepe vriendschappen zorgen ervoor dat we onze waarden blijven naleven. Echte vriendschappen zijn opbouwend en ondersteunend, en dagen ons bovendien uit om betere mensen te worden. En hierbij gaat het niet alleen om een sportmaatje of iemand die ervoor zorgt dat we onze welzijnsdoelen halen; alleen al het onderhouden van een vriendschap zorgt ervoor dat we op een hoger niveau kunnen functioneren.

Vrienden betekenen misschien nog wel meer voor onze mentale gezondheid dan familie

Volgens het gezegde ‘het hemd is nader dan de rok’ gaat de eigen familie altijd boven vrienden. We houden van onze familie. We komen voort uit onze familie en stichten vervolgens zelf een gezin. Maar als het om een goede gezondheid gaat, zouden vriendschappen misschien wel eens belangrijker kunnen zijn dan familie.

Een onderzoeker die aan een bepaald grootschalig onderzoek werkte, vergeleek de invloed van familie met die van vrienden op de gerapporteerde gezondheidsresultaten van oudere volwassenen.¹ Dit onderzoek wijst uit dat we, naarmate we ouder worden, onze minder betekenisvolle relaties loslaten en ons richten op de diepere relaties. Dat is een stuk minder makkelijk met familieleden. Een familielid met wie we weinig betekenisvol contact hebben, kunnen we niet zomaar in de steek laten. Het idee is dat vriendschapsrelaties dynamischer zijn en zich meer ontwikkelen. Familie kan niet worden ingeruild of vervangen. En hoe ongevoelig dit ook mag klinken: met vrienden kan dat wel.

Dat is met name het geval bij diepere, minder oppervlakkige vriendschappen. Als we ouder worden, reflecteren we vaker over de wegen die we in het leven bewandelen.

Oudere volwassenen met hechtere vriendschappen zijn daarom ook vaak niet zo statisch. Het bieden van hulp aan een familielid kan betekenen dat iemand de rol van verzorger op zich neemt. Vrienden bieden elkaar eerder steun uit vrije keuze dan uit plichtsbesef.

Vriendschappen hebben een cognitief effect op onze hersenen

Oudere volwassenen die sociaal actief blijven, vertonen statistisch gezien significante verschillen in hun cognitieve achteruitgang. Bij één studie werd zelfs aangetoond dat oudere volwassenen in cognitief opzicht 70% minder achteruit gingen wanneer ze regelmatig activiteiten met vrienden ondernamen.²

Maar u hoeft niet bang te zijn als u geen contact meer hebt met uw vrienden van vroeger. Kom in actie en maak nieuwe vrienden! Als u een bepaalde religie aanhangt, kunt u lid worden van de bestaande gemeenschap, of zelf een groep oprichten. Ontdek wat uw stad te bieden heeft voor oudere volwassenen. Veel gemeenschappen hebben een wandelvereniging, leesclubs of andere activiteiten die passen bij verschillende interesses. 

Leeftijd is maar een getal! Vriendschappen hoeven niet beperkt te blijven tot uw eigen leeftijdsgroep. U kunt informeren naar een mentorprogramma met tieners of jongvolwassenen waaraan u kunt deelnemen, of gewoon een gesprekje aanknopen met mensen in een andere leeftijdsgroep. Vraag bij de plaatselijke bibliotheek of school of u kunt helpen met bijlessen of huiswerkklassen. Op die plekken treft u anderen die ook op zoek zijn naar contact. Deze mensen staan open voor het aangaan van diepere relaties. Als u al waardevolle vriendschappen hebt, koester deze dan in de wetenschap dat ze u niet alleen plezier opleveren, maar ook goed zijn voor uw mentale gezondheid.

1. Chopik, William J. “Associations among Relational Values, Support, Health, and Well-Being across the Adult Lifespan.” The Health and Retirement Study—The National Institute on Aging,vol. 24, no. 2, Apr. 2017, pp. 408–422, doi:10.1111/pere.12187 [↩]
2. James, Bryan D., et al. “Late-Life Social Activity and Cognitive Decline in Old Age.” Journal of the InternationalNeuropsychological Society, vol. 17, no. 6, Nov. 2011, pp. 998–1005, doi:10.1017/s1355617711000531 [↩]

Anderen helpen en het verband tussen altruïsme en geluk

Hebt u zich ooit afgevraagd wat altruïsme is? Altruïsme is het principe en het morele handelen waardoor iemand bijdraagt aan het geluk van andere mensen of andere dieren. Dat leidt tot een hogere kwaliteit van leven, zowel in materieel als in spiritueel opzicht. Het komt erop neer dat zorgen voor anderen voordelen heeft voor uw eigen welzijn.

Er is een Chinees spreekwoord dat luidt: ‘Als je een uur geluk wilt, doe een dutje. Als je een dag geluk wilt, ga vissen. Als je een jaar geluk wilt, erf een fortuin. Als je een leven lang geluk wilt, help dan iemand.’ Dit is een perfecte illustratie van altruïsme: het helpen van anderen maakt gelukkig.

Het wetenschappelijke verband tussen altruïsme en geluk

De wetenschap heeft aangetoond dat er een direct verband bestaat tussen altruïsme en geluk. Altruïsme, medeleven, empathie, hulpvaardigheid en het verlangen om voor anderen te zorgen wordt geassocieerd met meer welzijn, gezondheid en een langer leven. Wanneer we medeleven betonen, zowel emotioneel als door ons gedrag, handelen we ook in ons eigen belang, zolang we tenminste niet worden bedolven onder verzoeken om hulp.¹

Onderzoekers volgden gedurende een periode van een jaar een groep mensen die stressvolle gebeurtenissen hadden meegemaakt en stelden vast of zij al dan niet tastbare steun aan vrienden of familieleden hadden gegeven. Ze concludeerden dat degenen die hun tijd en talenten ter beschikking hadden gesteld om anderen te helpen aanzienlijk minder risico liepen om te overlijden tijdens de looptijd van het onderzoek.²

Waarom heeft het leiden van een altruïstisch leven deze voordelen?

Dit kan worden toegeschreven aan verschillende factoren. Om te beginnen wordt het positieve gevoel dat iemand vaak krijgt na het helpen van een persoon in nood veroorzaakt door endorfine, en mogelijk ook door endocannabinoïden. Dit zijn dezelfde feel-good chemicaliën die tijdens lichaamsbeweging vrijkomen, en waarmee het lichaam ons beloont wanneer we goed voor onszelf (of in dit geval, voor anderen) zorgen.

Wanneer we anderen helpen, beseffen we vaak weer dat we dankbaar mogen zijn voor wat we hebben. In een tijd waarin velen van ons voortdurend streven naar meer bezit en het eigen bezit constant vergelijken met dat van anderen, kan dat gevoel van dankbaarheid buitengewoon verrijkend zijn. Het helpt ons om wensen en verlangens los te laten en vrijer te leven met wat we hier en nu hebben, en daar tevreden mee te zijn!

Anderen helpen leidt ons af van onze eigen problemen

Door onze aandacht te richten op hulp aan anderen kunnen we negatieve gedachtenpatronen doorbreken en onszelf afleiden van onze eigen zorgen. Onderzoek heeft aangetoond dat mensen met medische aandoeningen minder leed en beperkingen ervaren als ze anderen adviseren over dezelfde aandoeningen.³

Het geluk dat ontstaat door met compassie te leven en anderen te helpen is een zeer specifieke vorm van geluk. Revolutionair onderzoek van de Universiteit van Californië in Los Angeles (UCLA) en de Universiteit van North Carolina toont dit aan. Wetenschappers keken naar het verband tussen geluk en ontstekingen waarvan wordt vermoed ze kanker en andere chronische niet-besmettelijke ziekten kunnen veroorzaken. Ontstekingen komen vaker voor bij mensen die leven met hoge stressniveaus. Omdat er een verband is tussen stress en ontstekingen, zou je verwachten dat mensen die zeggen dat ze een ‘gelukkig’ leven leiden, minder last hebben van ontstekingen. Dat is niet waar!

Gek genoeg zagen de onderzoekers dat als iemands geluk voortkwam uit een genotzuchtig leven (ook bekend als ‘hedonistisch geluk’), die persoon toch hoge ontstekingsniveaus had. Wanneer echter iemands geluk voortkwam uit een altruïstisch, doelgericht leven (ook bekend als ‘eudaimonisch geluk’), werden lage ontstekingsniveaus geregistreerd.⁴

Altruïsme zonder de schuldfactor

Soms moeten we er even aan worden herinnerd dat het helpen van anderen ons best een goed gevoel mag geven, en dat we het niet alleen doen vanuit egoïstische motieven. U maakt een verschil in iemands leven. Dat is prachtig en u mag dit gevoel best omarmen zonder schuldgevoel.

De voordelen van altruïsme en geluk gaan hand in hand. Beide vullen uw leven met meer prachtige, positieve ervaringen en gevoelens.

Uit onderzoek blijkt dat we een aangeboren verlangen hebben om anderen te helpen. Omarm het! Wetenschappers aan de Universiteit van British Columbia hebben ontdekt dat kinderen van twee jaar al baat hebben bij altruïsme. Wanneer hun opgedragen werd snoepjes aan andere kinderen te geven, ervoeren de kinderen die de snoepjes gaven een groter geluksgevoel dan de kinderen die de snoepjes kregen.⁵

Dit bewijst dat we erop ingesteld zijn om behulpzaam te zijn, en dat er niets mis mee is om dit fijn te vinden. Weet dat u een goed mens bent en dat u anderen niet helpt uit egoïstische beweegredenen. Een goed gevoel achteraf is gewoon een pluspunt.

1. Post SG. Altruism, happiness, and health: it’s good to be good. Int J Behav Med. 2005;12(2):66-77. [↩]
2. Poulin, Michael J. et al. Giving to Others and the Association Between Stress and Mortality. American Journal of Public Health 103.9 (2013): 1649–1655. [↩]
3. Carter, Sherrie Bourg. Helper’s High: The Benefits (and Risks) of Altruism. Psychology Today. Sussex Publishers, 04 Sept. 2014. Web. 13 July 2017. [↩]
4. Fredrickson, Barbara L. et al. A Functional Genomic Perspective on Human Well-Being. Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America 110.33 (2013): 13684–13689. PMC. Web. 13 Aug. 2017. [↩]
5. Aknin LB, Hamlin JK, Dunn EW. Giving Leads to Happiness in Young Children. PLOS ONE 7(6): e39211. [↩]

Er zijn talloze manieren waarop voedsel kan bijdragen aan een beter humeur.

Dat is een van de redenen waarom onze relatie met voedsel ingewikkeld is. We eten niet alleen maar om ons lichaam van brandstof te voorzien. We delen brood met vrienden en familie en geven met plezier familierecepten door. We delen maaltijden om de relaties te verdiepen door uren aan een tafel door te brengen. Soms pakken we zoetigheden of zoute snacks tijdens momenten van stress en eten we gedachteloos om onze zenuwen te kalmeren. We heffen onze glazen om iets te vieren of te herdenken.

De waarheid is dat we sterk en emotioneel verbonden zijn met voedsel. En dat is niet per se iets slechts. Comfort biedende voeding helpt ons bij het terughalen van jeugdherinneringen. Voedsel is cultureel en helpt ons verbondenheid te voelen met de grotere gemeenschap. Velen van ons kunnen zich die geweldige maaltijd op een vakantie herinneren.

Welke voedingsmiddelen dragen bij aan een betere stemming?

Cafeïne en suiker geven een onmiddellijke boost, maar zijn geen gezonde opties omdat ze later in het stofwisselingsproces een behoorlijke dip veroorzaken. Kies in plaats daarvan voor voeding die niet alleen goed is voor uw stemming maar ook voor uw lichaam.

Dat gezegd hebbend: uit veel onderzoeken blijkt dat donkere chocolade, rijk aan antioxidanten en flavanolen, de stemming kan verbeteren en emoties kan versterken. Dat heeft voor een deel ook met de cafeïne te maken die erin zit, waardoor koffie ook wordt beschouwd als een stemmingsbooster. Maar ook naast cafeïne lijkt koffie een aantal stemmingsverbeterende eigenschappen te bezitten. Uit één onderzoek blijkt dat de deelnemers zelfs bij het drinken van cafeïnevrije koffie een betere stemming en perceptie ervoeren.¹

Het verband tussen voeding en geestelijke gezondheid

Wat betreft de mentale gezondheid krijgen pompoenpitten tegenwoordig misschien niet zoveel aandacht als salie- of hennepzaden, maar deze zaden vol magnesium zijn een geweldige optie voor een beter humeur. Magnesium is essentieel voor de hersenfunctie (evenals een groot aantal andere lichaamsfuncties, zoals slaap en stoelgang).² Helaas hebben velen van ons een magnesiumtekort, voornamelijk doordat het mineraal tegenwoordig nog nauwelijks in landbouwgrond te vinden is.

Andere noten en zaden dragen ook bij aan de stemming doordat vele een aminozuur bevatten met de naam tryptofaan. Tryptofaan helpt bij de productie van serotonine in ons lichaam. Paranoten bevatten veel selenium, wat belangrijk is voor de gezondheid van de hersenen. Lijn-, hennep- en chiazaad zijn allemaal goede bronnen van omega 3-vetzuren, die bekend staan om hun stemmingsverbeterende effecten.

Depressie tegengaan met omega-3

Wilt u uw stemming met voedsel verbeteren? Er is geen betere bron van omega 3-vetzuren dan vette vis. In het wild gevangen zalm uit Alaska, sardines, trekzalm, ansjovis en makreel zijn een goede, duurzame keuze en bevatten veel omega 3. Het mediterrane dieet is een dieet met veel groenten, vis, volkorenproducten, bonen, noten, zaden en olijfolie. Uit een langetermijnonderzoek onder meer dan 15.000 mensen bleek dat de mensen die zich voornamelijk aan een mediterraan dieet hielden, minder last hadden van depressie.³

Stemmingsverbeterende kruiden en specerijen

Ashwagandha is een geneeskrachtig kruid uit de Ayurvedische traditie dat als adaptogeen wordt beschouwd.

Van adaptogenen wordt aangenomen dat ze samenwerken met het endocriene systeem van het lichaam (het hormonale systeem) om functies te optimaliseren, stress te verminderen en de stemming te verbeteren. Onderzoekdeelnemers meldden minder angstgevoelens bij het nemen van dit kruid.⁴ Onderzoek suggereert dat ashwagandha het cortisolniveau verlaagt, dat verhoogd wordt door chronische stress.⁵

Eten speelt een grote rol in ons leven, zowel in sociaal opzicht als voor ons fysieke en mentale welzijn. Door creatief te zijn en gevarieerd te eten, kunnen we experimenteren met smaken en profiteren van een breed scala aan voedingsstoffen. Het is heel belangrijk dat u geniet van wat u eet, vooral omdat voedsel uw stemming kan verbeteren en tegelijkertijd kan bijdragen aan uw geestelijke gezondheid.

1. Haskell-Ramsay, Crystal, et al. “The Acute Effects of Caffeinated Black Coffee on Cognition and Mood in Healthy Young and Older Adults.” Nutrients, vol. 10, no. 10, Sept. 2018, p. 1386., doi:10.3390/nu10101386 [↩]
2. Inna Slutsky, Nashat Abumaria, Long-Jun Wu, Chao Huang, Ling Zhang, Bo Li, Xiang Zhao, Arvind Govindarajan, Ming-Gao Zhao, Min Zhuo, Susumu Tonegawa and Guosong Liu. “Enhancement of Learning and Memory by Elevating Brain Magnesium.” Neuron, Jan. 28, 2010 [↩]
3. Fresán, Ujué, et al. “Does the MIND Diet Decrease Depression Risk? A Comparison with Mediterranean Diet in the SUN Cohort.” European Journal of Nutrition, vol. 58, no. 3, Apr. 2018, pp. 1271–1282, doi:10.1007/s00394-018-1653-x [↩]
4. Andrade, C, et al. “A Double-Blind, Placebo-Controlled Evaluation of the Anxiolytic Efficacy of an Ethanolic Extract of Withania somnifera.” Indian Journal of Psychiatry, Medknow Publications, July 2000, www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/21407960 [↩]
5. Chandrasekhar, K, et al. “A Prospective, Randomized Double-Blind, Placebo-Controlled Study of Safety and Efficacy of a High-Concentration Full-Spectrum Extract of Ashwagandha Root in Reducing Stress and Anxiety in Adults.” Indian Journal of Psychological Medicine, vol. 34, no. 3, July 2012, p. 255., doi:10.4103/0253-7176.106022 [↩]

Het behoud van een positieve mentale instelling en welzijn tijdens een pandemie. Na het lezen van het Lifeplus-rapport ‘Attitudes to mental wellbeing – phase 2’ van Cambridge Market Research, geeft Dr Elizabeth Robinson RMN BSc (Hons) PhD ENB 985 DipMan IPT commentaar op de impact en context van COVID-19 en draagt ze suggesties aan om een positieve geestelijke gezondheid te helpen behouden.

Geestelijke gezondheid in de context van COVID-19

Het leven kan soms stressvol en uitdagend zijn. De COVID-19-pandemie heeft aan deze druk bijgedragen en veel levens op zijn kop gezet. Hierdoor zijn dat wat we thuis doen, hoe we werken, omgaan met vrienden en familieleden, en hoe we gebruikmaken van ons sociale netwerk wezenlijk veranderd. Bovendien zijn er de potentiële bijkomende zorgen, zoals financiële zorgen, de onzekerheid van veranderende beperkingen en lockdown, de stress van het op een totaal ander niveau moeten multitasken om de ballen in de lucht te houden van thuiswerken en thuis lesgeven, plus de voortdurende dreiging van het omgaan met het virus en potentiële ziekte. Helaas werden velen heel ziek of heeft men zelfs dierbaren verloren aan COVID-19; waarbij zij door beperkingen werden verhinderd steun te verlenen aan hun dierbaren, of niet het gebruikelijke niveau van steun hebben gekregen nadat ze met persoonlijk verlies te maken kregen. De context van de huidige pandemie maakt het des te belangrijker om te werken aan het optimaliseren van ons geestelijke welzijn en zo verergering van huidige geestelijke problemen of het ontstaan van nieuwe problemen te voorkomen.

Meer tips om geestelijke gezondheid en welzijn te optimaliseren

Ondanks de pandemie zijn er veel positieve benaderingen die we kunnen toepassen om ons geestelijk welzijn effectief te bevorderen. Ik heb enkele tips gegeven na het doornemen van fase één van het onderzoek en heb er hieronder nog adviezen aan toegevoegd. 

Mensen

We zijn sociale wezens. Positief contact en connectie met anderen helpen een optimale geestelijke gezondheid te behouden. Sinds de pandemie is ons vermogen om contact te houden met ons sociale netwerk aanzienlijk veranderd en/of beperkt. Dit kan ons kwetsbaarder maken voor geestelijke gezondheidsproblemen. We ervaren op allerlei manieren sociale voordelen van anderen. Het is daarbij handig om het kinderlied Hoofd, schouders, knie en teen in gedachten te houden. Dit herinnert ons eraan hoe alle soorten sociale support ons tot voordeel zijn en helpt ons te bedenken waar we deze wellicht kunnen verbeteren. Het hoofd staat voor degenen met wie we de ‘koppen bij elkaar kunnen steken’, eens fijn kunnen bijkletsen of een stimulerende discussie kunnen voeren waarin we helemaal opgaan. De schouder gaat over degene die een sterke schouder biedt waarop we kunnen leunen in moeilijke of uitdagende tijden. Het is volkomen natuurlijk om u slecht te voelen als er slechte dingen gebeuren, dus dit uiten en uw gevoelens delen met iemand die begrip toont is gezond en helpt voorkomen dat geestelijke problemen verergeren.  De knie verwijst naar degenen met wie we ‘de beentjes kunnen losgooien’ oftewel lekker kunnen dansen, giechelen en plezier kunnen hebben of even kunnen ontspannen; zo kunnen we onszelf weer opladen en wat veerkracht opbouwen om beter te kunnen omgaan met stressvolle gebeurtenissen of uitdagingen. Tot slot hebben we soms mensen in ons leven nodig die ons wakkerschudden, zodat we dingen gaan doen die we misschien vermijden. Of iets specifieker, de tenen die ons de motiverende schop geven die we nodig hebben!

Relaties en sociaal contact ontstaan niet altijd toevallig. We moeten actief plannen om deze contacten te onderhouden om een positieve gemoedstoestand te behouden. Contact kan persoonlijk (mits de regels dit toelaten) of op afstand plaatsvinden, waarbij COVID-19 vereist dat we dit op creatievere of fantasierijke manieren organiseren.

Activiteit – lichamelijk en leuk

Er zijn aanwijzingen dat lichamelijke inspanning en hobby’s en vrijetijdsbestedingen een positieve invloed hebben op onze geestelijke gezondheid en symptomen van depressie, stress en angst kunnen verlichten. Probeer te bedenken hoe u regelmatige activiteiten kunt inbouwen in uw dagelijkse of wekelijkse routine – ga na wat realistisch, haalbaar en leuk is. Als u lange tijd achter uw bureau zit, stel dan met tussenpozen een alarm in om ervoor te zorgen dat u even gaat staan, u uitrekt of even pauze neemt. Denk aan verschillende manieren waarop u actief kunt blijven en anderen kunt betrekken voor ondersteuning (dit kan online of persoonlijke steun zijn), waaronder videogesprekken/quizzen, wandelen, hardlopen, fietsen. En wees sociaal. Zeg anderen gedag als u buiten bent of begroet de buurman over de schutting. Wees actief in huis en zet een muziekje aan terwijl u de afwas of huishoudelijke klusjes doet waarbij u kunt zingen of dansen en actief kunt zijn.

Probeer tijd voor uzelf in te plannen – tijd voor rust en ontspanning. Plan een specifieke periode in voor deze activiteit en probeer net zo veel te genieten van het uitkijken naar dit moment als van het moment zelf. Tijdens de lockdown moet u misschien creatief zijn bij het bedenken van een activiteit, maar het belangrijkste is dat het iets is waar u naar uitkijkt. Dit kan van alles zijn, zoals een film of tv-programma kijken (met iemand in huis of iemand in een ander huishouden die er tegelijkertijd naar kijkt), een videogesprek voeren, genieten van een lekker schuimbad met een goed boek of een speciaal diner met romantisch avondje samen.

Plan regelmatige lichaamsbeweging. Vraag anderen om mee te doen – u kunt nog steeds apart sporten, maar u zou doelen kunnen stellen en de gezamenlijke vooruitgang kunnen vergelijken. Neem wanneer u buiten loopt even de tijd om stil te staan en de dingen rustig in u op te nemen. Neem een pauze of loop wat langzamer en gebruik mindfulness-technieken om uw omgeving op te merken met al uw zintuigen: Besteed aandacht aan wat u ziet, hoort, voelt en ruikt. Bestudeer planten en merk op hoe deze groeien, hoe nieuwe bladeren aan de bomen komen en bloembollen uit beginnen te komen. Kijk naar kleuren, vormen, wolkenluchten en licht en luister naar geluiden om u heen; vogels, wind, mensen, water, enz. Het gevoel en de geur van de wind op uw lichaam. Ontdek wat uw favoriete ervaring is en stem hier op af, puur om ervan te genieten.

Evenwicht tussen werk en privé

Werk en privé zijn even belangrijk. Het is soms moeilijk de juiste balans hiertussen te vinden. Bovendien zijn er door COVID-19 voor veel mensen extra complicaties bijgekomen zoals een tekort aan voorzieningen, technische uitdagingen en thuisonderwijs – om er maar een paar te noemen.

Probeer vaste grenzen te stellen en te handhaven die werk scheiden van privé. Als u vanuit huis werkt, moet u een specifieke werkplek inrichten. Probeer deze zo mogelijk te scheiden van de ruimte waarin u ontspant. Ideaal zou zijn als uw werkplek zich in een aparte ruimte bevindt, maar het kan bijvoorbeeld ook een eetkamertafel zijn die is omgebouwd tot werkstation. Plan uw werkdag zo in dat u op vaste tijden begint en stopt en ruim uw werkplek daarna weer op, zodat het weer een ruimte voor ontspanning wordt. Hoewel het tijd kost om de werkplek aan het begin van de dag op te zetten en aan het eind van de dag weer op te ruimen, kost dit waarschijnlijk minder tijd dan uw gebruikelijke woon-werkverkeer. Zorg ervoor dat u regelmatig pauzes neemt waarbij u de werkruimte verlaat. Als u aan een bureau zit, zorg er dan voor dat u voldoende staat, uitrekt en rondloopt. Zorg dat u voldoende drinkt en plan regelmatig maaltijden met gezonde en voedzame ingrediënten. Voorkom dat u te lang achter het bureau blijft zitten en u laat verleiden door ongezonde snacks.

Wees duidelijk en expliciet over de verwachtingen die u aan uzelf stelt onder de huidige werkomstandigheden, met de middelen en technische ondersteuning die u daarbij ter beschikking staan. Deze verwachtingen kunnen intern gemotiveerd zijn of causaal gekoppeld aan wat u meent te moeten doen of aan wat misschien de verwachtingen van collega’s/managers zijn. In ieder geval vraagt u zich af of ze te weinig verwachten, precies genoeg of te veel.

We kunnen zelf vaak onze grootste vijand zijn en piekeren over dingen die we niet hebben gedaan; maar probeer liever eens achterover te leunen en te kijken naar wat u hebt bereikt – in plaats van naar wat niet is gedaan. Probeer uzelf wat speling te gunnen bij het plannen van uw werk. Overschat niet wat er binnen een bepaald tijdsbestek kan worden gedaan en blijf realistisch over wat haalbaar is. Vergeet niet dat u één individu bent. Bedenk wie om hulp kan worden gevraagd of wat verantwoordelijkheden kan overnemen. – Dr Elizabeth Robinson RMN BSc (Hons) PhD ENB 985 DipMan IPT

Respecteer uzelf

Soms raken we verstrikt in de hectiek van het leven omdat er van alles gaande is: werk, kinderen, huishouden en meer. Probeer eens een adempauze te nemen en sta even stil bij uw prestaties. Probeer dit niet te ingewikkeld te maken of er meer belang aan te hechten dan nodig is. Bekijk alles van een afstandje en overzie de volledige omvang van uw prestaties. Dit kan zijn wat u bijdraagt aan uw vriendschappen of betekent voor uw kinderen; uw vermogen om uzelf niet te serieus te nemen en plezier te hebben; uw gevoel voor humor; hoe u een buurman hebt geholpen; hoe u geleerd hebt om bijvoorbeeld te koken, te tuinieren of te breien of zelfs nieuwe IT-vaardigheden hebt opgedaan. Hoe vaak denken we na over deze prestaties en hoe vaak geven we onszelf daar een schouderklopje voor?

Wees eerlijk en probeer na te denken over de gebieden waarop u zich zou kunnen richten om uzelf te verbeteren. Voor wat mezelf betreft: ik stel me vaak een rapport voor waarin een leraar kan beter zet bij specifieke dingen zoals tijd maken voor jezelf of realistische verwachtingen stellen van wat er op het werk en/of thuis kan worden gedaan. Zo voorkomt u dat u valkuilen voor uzelf creëert.

Doelen

Een deel van de onderzoeksresultaten toonde aan dat jongere mensen eerder doelen stellen om naartoe te werken. Ik denk dat dit een nuttige techniek is om onze geestelijke gezondheid te optimaliseren en mogelijk onze levenskwaliteit te verbeteren. Bij alles wat hierboven is genoemd, zoals hoe we het beste kunnen maken van onze sociale contacten, de juiste balans tussen werk en thuis kunnen vinden, actief kunnen blijven en onszelf leren respecteren, heb ik het vaak als nuttig ervaren om doelen te stellen. Het is belangrijk ervoor te zorgen dat deze realistisch en haalbaar zijn. Dit kunnen doelen op de korte, middellange of lange termijn zijn. Ik raad vaak aan om doelen te stellen en die een score van 1 tot 10 te geven (waarbij 10 gelijk staat aan het bereiken van het doel) om te kunnen beoordelen hoe sterk je momenteel het gevoel hebt dat je een doel aan het bereiken bent. Bedenk wat u kunt doen om de huidige score te verbeteren. Stel dat iemand als doel heeft gesteld om 5 km te hardlopen met een vriend en het doel met 1/10 beoordeelt, dan zou ik vragen wat die persoon zou kunnen doen om de huidige beoordeling van ‘1’ te verhogen. Ik denk dat het nuttig is om uw doelen te delen met iemand die belangrijk voor u is en te praten over een plan om die doelen te bereiken.

Context van COVID-19

Ondanks de enorme uitdagingen van COVID-19 ben ik er diep van onder de indruk en trots op wat ik mensen heb zien doen; trots op het aanpassingsvermogen van mensen ondanks alle problemen. Ik zie steun van vrienden en buren die praktische hulp aanbieden of een luisterend oor, of zelfs mensen die een gymnastieksessie op straat organiseren! We kennen onze buren nu veel beter en er is een toename van steun uit de gemeenschap en eensgezindheid. Bovendien heb ik mijn 80 jaar oude moeder digitale technologie onder de knie zien krijgen en heb ik tot mijn verbazing meer contact gehad met vrienden en collega’s uit binnen- en buitenland dan ooit tevoren.

Ik vond het nuttig om naar anderen te kijken en te zien hoe zij het beste maken van deze enorm uitdagende situatie. Persoonlijk is het niet alleen mijn doel om hier doorheen te komen, maar om terug te kijken en na te denken over welke stappen ik heb genomen om me door een van de grootste uitdagingen ooit heen te helpen.

Steun voor geestelijke gezondheid

Naast de suggesties hierboven zou ik adviseren om op de website van de NHS te kijken. Deze bevateen lijst van organisaties, liefdadigheidsinstellingen en steungroepen die deskundige hulp en ondersteuning bieden bij het aanpakken van uiteenlopende problemen op het gebied van geestelijke gezondheid, waaronder angst, depressie, zelfmoordpreventie, hulp bij dwangstoornissen, seksueel misbruik en alcohol-/drugsmisbruik. Verder vindt u hier ook informatie over de Alzheimer-stichting en over steun voor nabestaanden. Maar de lijst is nog veel uitgebreider.

De website bevat ook informatie over geestelijke gezondheid en welzijn (voor volwassenen en kinderen) die helpt spanning, eenzaamheid, verdriet, woede, enz. te verminderen. Er zijn tips voor ademhalingsoefeningen, timemanagement, omgaan met geldproblemen, mindfulness en vijf stappen voor het verbeteren van uw geestelijke gezondheid en welzijn. Er zijn ook video- en audio-opnames met nuttige informatie. Daarnaast is er een uitgebreide reeks therapieën, waaronder interpersoonlijke psychotherapie, counseling, cognitieve gedragstherapie, begeleide zelfhulp en op mindfulness gebaseerde cognitieve therapie, om er maar een paar te noemen. Er zijn ook allerlei apps die u helpen stress te bestrijden.

Geestelijke gezondheidszorg – NHS-lijst van goede doelen/organisaties/steungroepen

Tot slot heeft Lifeplus een eenvoudige ‘Schijf van 5 voor de geestelijke gezondheid’ ontworpen ter ondersteuning van de geestelijke gezondheid. Deze helpt kleine dagelijkse veranderingen in uw routine op te nemen en zo uw geestelijk welzijn te verbeteren.

‘Vijf stuks per dag’ voor beter mentaal welzijn

Over Dr. Elizabeth Robinson

Dr. Elizabeth Robinson is een psychotherapeut en werkt al meer dan 35 jaar in de geestelijke gezondheidszorg. Ze is oorspronkelijk opgeleid tot psychiatrisch verpleegkundige. Daarna studeerde ze Health Sciences (BSc.Hons) en deed ze een PhD aan de University of Durham. In haar onderzoek keek ze naar functionele beeldvorming van de hersenen bij depressies met interpersoonlijke psychotherapie.

Ze heeft gewerkt met mensen met acute geestelijke problemen, in de forensische psychiatrie en als senior onderzoeker bij onderzoek naar geestelijke gezondheid. Haar opleiding op het gebied van interpersoonlijke psychotherapie deed ze in 1997 in Genève en daarna voltooide ze in 1998 een casus- en researchopleiding met supervisie van deskundige interpersoonlijke psychotherapeuten in New York. Toen ze als onderzoeker werkte, was ze bij een aantal klinische proeven de leidinggevende interpersoonlijke psychotherapeut.

Tegenwoordig biedt ze training op het gebied van interpersoonlijke psychotherapie, heeft ze talloze nationale cursussen georganiseerd en biedt ze doorlopende supervisie van therapeuten zoals psychiaters, psychologen, verpleegkundigen, maatschappelijk werkers en ergotherapeuten. Binnen het onderzoek was ze betrokken bij de evaluatie, psychiatrische beoordeling en behandeling van gerandomiseerde klinische proeven bij schizofrenie, depressie, angst, sociaal functioneren, zelfmoord, seksuele stoornissen, interpersoonlijke psychotherapie en beeldvorming van de hersenen. Hoewel haar specialisme depressie, trauma en seksuele en relationele problemen is, heeft ze ook indrukwekkende ervaring op het gebied van angstklachten en fobieën. Ze gebruikt een aantal psychologische behandelmodellen, waaronder interpersoonlijke psychotherapie, psychoseksuele begeleiding, EMDR (eye movement desensitisation and reprocessing), angstbeheersing en cognitieve gedragstherapie.

Het is in elke tijd van het jaar belangrijk om voor uw lichaam en geest te zorgen.

En tijdens de feestdagen is dat van essentieel belang. De drukte van deze tijd van het jaar gaat vaak gepaard met heerlijke lekkernijen en late feestjes – en niet te vergeten zelf teweeggebrachte stress. Maar het hoeft niet zo te zijn.

Maak van dit jaar een jaar waarin u aanwezig, gezond en vrolijk bent met deze tien zelfzorgtips voor succesvolle feestdagen.

1. Stel realistische verwachtingen.

Of het nu voor uzelf is of voor anderen, begrijp dat de feestdagen waarschijnlijk niet perfect worden en dat er schoonheid schuilt in dat besef. 

2. Zorg voor een goede nachtrust.

Een goede nachtrust is cruciaal voor de immuniteit en moet hoog op uw prioriteitenlijstje staan. Zorg voor gezonde slaapgewoonten en houd u zoveel mogelijk aan uw routine.

3. Vraag om hulp.

Het bereiden van een grote familiemaaltijd of het versieren van het huis hoeft niet alleen te gebeuren. Vraag anderen om hulp – veel mensen vinden het leuk een helpende hand te bieden.

4. Let op uw eetgewoonten.

In tegenstelling tot wat vaak wordt gedacht, is eten tijdens de feestdagen geen kwestie van alles of niets. Maak bewuste keuzes over wat u eet en wees flexibel als u wilt genieten.

5. Adem.

Ademhalingstechnieken, zoals het tot vier tellen bij inademingen en uitademingen, buikademhaling en pranayama-ademhaling zijn allemaal waardevolle hulpmiddelen als het gaat om het vertragen en omgaan met stress. Oefen ze wanneer u in de file staat, nadat u de kinderen op school hebt afgezet of zelfs tijdens het hectische winkelen voor de feestdagen.

6. Maak het innemen van ondersteunende voedingsstoffen makkelijk.

Vergeet niet medicijnen en supplementen te blijven innemen, zelfs als het druk wordt. Leg supplementen op uw nachtkastje, naast uw wastafel en zelfs op uw bureau (als extra voorraad), zodat u ze niet vergeet.

7. Zoek naar manieren om actief te zijn met uw dierbaren.

In plaats van de hele dag te zitten, kunt u na het eten een wandeling maken, actieve spelletjes spelen met het gezin, een middag gaan schaatsen of samen een online tai-chi-les volgen. Zorg voor een goede balans tussen eten en zitten, en bewegen.

8. Drink thee.

Een glas warme thee kan troostend en rustgevend zijn. Probeer een kopje per dag (een kopje met adaptogene kruiden, zoals heilige basilicum en rhodiola, geeft extra ondersteuning bij stress).

9. Vergeet niet te lachen.

Het is belangrijk om humor te zien in onszelf en in situaties, vooral tijdens de feestdagen. Een goede lachbui is zelfs ondersteunend voor het immuunsysteem. Dus de volgende keer dat de korst van de pompoentaart verbrandt en de vulling te nat is, probeer dan gewoon te lachen en los te laten.

10. Neem tijd voor uzelf.

Zorg ervoor dat u tijd en ruimte hebt om uit te rusten en om tot uzelf te komen. U mag best ‘nee’ zeggen tegen bepaalde dingen en ‘ja’ zeggen tegen lezen, een dutje doen, sporten, telefoneren, koken, een bad nemen en gewoon genieten van wat rust en stilte.

De feestdagen zijn een enerverende tijd, maar zonder de juiste zelfzorg kunt u overweldigd en uitgeput raken. Zorg voor uw gezondheid – de geestelijke en lichamelijke – door voorrang te geven aan wat voor u belangrijk is.

REFERENTIES:

https://www.apa.org/topics/stress/managing-expectations
https://www.apa.org/topics/stress/holiday-season

Of ze nu groot zijn of klein, doelen kunnen de basis vormen voor een gelukkiger leven en de reis die we ondernemen om ze te bereiken kan het verschil maken.

Werken aan iets wat we willen (een doel) is een belangrijk onderdeel van het mens zijn. Het verloopt misschien niet altijd soepel en de weg erheen is misschien niet altijd gemakkelijk, maar het hebben van doelen maakt deel uit van wat het leven goed maakt. Het geeft ons iets om naar te streven door ons in de richting te wijzen waarin we willen gaan en onze interesse te wekken – allemaal goed voor ons algehele geluk.

We hebben onlangs gepraat met Olympisch hink-stap-springatleet Christian Taylor, die (na een blessure) zijn aanpak en ervaringen met doelen stellen deelt tijdens zijn weg naar de Olympische Spelen van Parijs in 2024.

Hoe zag uw plan voor Parijs 2024 eruit toen u van uw blessure was hersteld?

De achillespees is zo belangrijk voor hardlopen, maar nog meer voor springen, dus aanvankelijk was het niet zeker of ik überhaupt wel terug zou kunnen komen. Het is een van de belangrijkste pezen die nodig zijn om energie op te nemen en af te geven om te springen. Dat was dus de eerste zorg. Ik was toen heel eerlijk naar de chirurgen en mijn therapeut dat mijn uiteindelijke doel was om in 2024 terug te zijn voor de Olympische Spelen van Parijs. Toen ze eenmaal doorhadden dat ik er hard voor wilde werken en inzag dat het een lange weg zou zijn, deden ze mee en waren ze enthousiast voor mij. Vanaf dat punt ging het om het opzetten van een stapsgewijs, gedetailleerd revalidatieprogramma.

Het gaat erom alles op de juiste manier te doen. Ik moet denken in welke mate ik het risico wil lopen om opnieuw letsel op te lopen, waardoor ik uiteindelijk uit de sport zou raken. Als je het de eerste keer meteen goed doet hoef je het niet opnieuw te doen. Dit is de mindset die we voor het hele revalidatieprogramma hadden.

Hebt u zich aan het oorspronkelijke plan kunnen houden of hebt u het sindsdien aangepast?

Hoewel we het plan doelbewust flexibel hebben gemaakt, zijn er zeker nog mijlpalen die we hebben geprobeerd te halen, bijvoorbeeld:

               3 maanden: Lopen zonder krukken

               6 maanden: Sneller lopen

Flexibiliteit is zo belangrijk bij het stellen van doelen, omdat het leven met zoveel onzekerheid kan worden gevuld. Je hebt misschien een plan, maar het leven kan anders lopen en dan gaat het om hoe goed je je aanpast. Hoe flexibeler ik met mijn plan was, hoe positiever ik kon blijven. Want als ik mijn mijlpalen niet volgens schema haalde, dacht ik nog steeds dat ik in elk geval op het juiste spoor zat. Het helpt me in een positievere mindset te blijven, in plaats van me verslagen te voelen.

Hoe is dit jaar tot nu toe voor u gegaan?  Hoe voelt u zich op dit moment?

Het is een prachtig jaar geweest. Maar er waren absoluut momenten waarop ik onzeker was en het gevoel had dat ik niet verder kwam en dat ik misschien het uiterste van mijn kunnen had bereikt. Ik heb elke week een counselor met wie ik praat en dat heeft me geholpen door te hebben dat ik de oude Christian moest loslaten en accepteren dat mijn lichaam anders is na mijn blessure. Ik hoef niet altijd te vergelijken, maar ik heb te veel energie besteed aan het kijken in de achteruitkijkspiegel van wat ik ooit kon doen. De counselor moedigde me aan om vooruit te kijken, accepteren wat ik ben, wat ik op dat moment kan doen en wat ik denk dat mogelijk is. Pas toen ik dit echt accepteerde, kon ik weer verder gaan.

Maakt u meer dan één plan bij het stellen van een doel?

Mijn doel om Parijs 2024 te winnen ligt vast, maar mijn mijlpaaldoelen niet. Het proces om die te bereiken is voor mij flexibeler. Als ik een mijlpaal mis, is het voordeel dat ik denk dat ik meer heb dan de meeste concurrenten, mijn mindset. Het is niet mijn werkelijke fysieke vermogen, maar hoe ik concurrentie zie, mijn motivatie en hoe ik omga met tegenslagen. Dit is dus mijn concurrentievoordeel.

Ik ben menselijk en heb nog steeds momenten van verslagenheid en teleurstelling, maar ik blijf er niet in hangen. Ik vergelijk het met golf. Als ik de bal raak, gaat deze meestal het bos in en ben ik boos omdat ik dacht dat het de perfecte slag zou zijn. Maar voordat ik bij de volgende slag kom, moet ik het loslaten. En dit is dezelfde mindset waarmee je je leven leidt. Voel alle emoties, maar op een bepaald moment moet je ze laten gaan en verder gaan.

Hoe komt u aan uw mindset? Hebt u hem aangeleerd?

Ik denk eigenlijk dat ik hem van mijn vader heb. Hij zei me altijd dat ik dingen moest laten gaan. Destijds was ik jonger en vond ik het frustrerend, omdat dit mijn wereld is en ik het gevoel had dat hij het niet begreep. Maar hij stelde me gerust: hij zei dat ik echt wel zou falen, met teleurstellingen te maken zou krijgen – meer dan met successen. Maar als je in die teleurstellingen blijft hangen, zal dat je tegenhouden bij de volgende prestatie. Hij maakte dit heel duidelijk voor mij en ik heb het pas later op prijs gesteld. Dus nu ben ik als een waterafstotend jack. Het raakt me, ik voel het en dan laat ik het gewoon los.

Hoe betrokken zijn uw familie, vrienden en andere steungroepen bij uw reis?

Mijn sociale vangnet is extreem sterk. Zij houden me met beide voeten op de grond als het echt goed gaat en als ik me rot voel, zijn zij de mensen die me troosten en me herinneren aan mijn hoogtepunten. Dus voor mij zijn ze van essentieel belang. Als het gaat om het stellen van doelen, heb ik de vrijheid om te ontdekken en mijn eigen ding te doen. Maar al vanaf het begin waren mijn ouders de mensen die me aanmoedigden om er altijd naar te streven de beste te zijn.

Met alles wat ik in het leven heb gedaan, hebben ze me altijd aangemoedigd om te leren en onderzoeken om ervoor te zorgen dat ik weet wat ik doe, zodat ik het met uitmuntendheid kan doen. Dit deden ze al vanaf jonge leeftijd en pas later realiseerde ik me dat mijn werkethiek en mijn mentaliteit anders waren dan mijn concurrenten vanwege deze waarden. Ik ben mijn ouders heel dankbaar. Ze zijn de mensen die in tijden van hoogte- en dieptepunten bij me waren en me een zetje gaven wanneer ik dat nodig had.

Is uw instelling in de loop der jaren veranderd?

Ja. Ik begon vlak voor de pandemie met counselling, dus dat was een stap naar groei op zich; ik begrijp het belang van geestelijke gezondheid en zorg voor mezelf. Als je jonger bent, voel je je bijna onoverwinnelijk. Naarmate je volwassen wordt, erken je het belang van zelfzorg en wanneer het gaat om sport, de toename van de tijd die nodig is voor herstel en de gevolgen daarvan. En dit gaat veel verder dan mezelf, nu denk ik aan mijn vrouw en familie bij het nemen van beslissingen. Mijn mindset blijft zich dus ontwikkelen.

Hoe houdt u uzelf gemotiveerd?

De kinderen waarmee ik werk. Ik werk al sinds 2014 met non-profitorganisatie Classroom Champions, waarmee ik kinderen in gebieden die minder rijk zijn of veel problemen hebben kan ondersteunen. Bij de Spelen van 2012 in Londen heb ik mijn levensdoel bereikt en was ik zo trots op dit moment. Maar toen ik op het podium kwam en het volkslied hoorde, voelde het een beetje eenzaam en wist ik dat ik op zoek moest naar meer. Mijn gezin stond op de tribune, dus ik had het gevoel dat iedereen die ik vertegenwoordigde nog steeds ver weg was. Ik sprak met mijn manager en we spraken over hoe ik het wereldrecord kon najagen, maar voor mij leek dat niet genoeg.

Ik had een gevoel van verbondenheid nodig. Toen opperde mijn manager mentorschap en samenwerking met kinderen. Ik dacht dat het een uitdaging zou zijn om zoveel te reizen, maar Classroom Champions is een online mentorschapsprogramma waarin je met studenten en docenten in de VS werkt. Ik heb vanaf het begin talloze lessen gehad en ik vind de impact die ik kan hebben op iemands leven geweldig. Ik had het gevoel dat mijn training een doel had en ik kon echt een verschil maken tijdens het werken met veel mensen. Mijn carrière gaat niet langer alleen over mij, maar over wat ik hen kan geven en vice versa. Ik hou van de eenvoud die de kinderen brengen en als ik worstel, herinneren ze me er voortdurend aan dat ik dingen niet moet overanalyseren.

Dus toen ik in Rio op het podium stond, huilde ik deze keer en was ik vol emotie. Het ging niet om die specifieke prestatie, maar om de kinderen die me de afgelopen vier jaar hadden gevolgd en die ik had geïnspireerd.

Welke vaardigheden zijn essentieel bij het richten op een specifiek doel?

Ik zou doorzettingsvermogen en veerkracht zeggen. Ik heb het er altijd over dat je vrede moet hebben met mislukkingen en tegenslagen. Het gaat erom dat ze de volgende keer worden gezien als leermogelijkheden. Ik heb zo veel wedstrijden verloren, maar niemand onthoudt ze, want toen ik écht moest winnen, kon ik dat wel. Het was de veerkracht die ik heb laten zien en ik gaf nooit op. En de juiste mensen om je heen hebben is essentieel om je te helpen de droom te verwezenlijken.

Viert u de kleine overwinningen?

Absoluut. Ik ben elke dag dankbaar dat ik leef en als het om atletiek gaat zijn, nu ik ouder word, de dingen die ik 10 jaar geleden als vanzelfsprekend zou hebben ervaren nu dingen die ik vier. Na de blessure was het zo belangrijk om elke mijlpaal te vieren, want er was ook de kans dat het allemaal anders was afgelopen.

Kunt u het competitiegevoel uitzetten als het seizoen weer ten einde is?

Ik zou zeggen dat het waarschijnlijk ongeveer drie weken lang nog heel vers is. ‘s Nachts in bed denk ik nog steeds na over wat ik beter had kunnen doen. Had ik nog wat meer kunnen slapen? Had ik die extra reisstop moeten doen? Wat heb ik weggegeven aan mijn concurrenten? Ik denk na over al die dingen die zouden kunnen hebben bijgedragen. Ik refereer altijd aan verbetering met 1%, want uiteindelijk is dat wat we zoeken. Als we met 1% kunnen verbeteren, kunnen we trots zijn.

Maar uiteindelijk gaat het erom dat ik aan het einde van de rit tegen mezelf kan zeggen dat ik alles heb gegeven, want we zijn onze eigen grootste criticus. Ik maak aantekeningen, zodat ik volgend jaar kan nadenken over deze verbeterpunten. Een tegenslag is verspild als je er niet van leert. Zodra ik dit moment van reflectie heb gehad in de eerste drie weken, schakel ik het uit.

Hoeveel van uw succes zou u zeggen, hangt af van uw instelling ten opzichte van uw natuurlijke talent?

Ik heb het altijd zo gezien dat mijn successen voortkomen uit mijn mindset. Als je me in een ruimte met atleten zou zetten zou ik om me heen kijken en tot de conclusie komen dat ik niet meer talent heb dan de rest, maar dat het gaat om wat me motiveert. Ik kijk altijd in iemands ogen om te ontdekken hoeveel drive hij heeft. Als ik erachter kom wat zijn motivatie is, kan ik uitzoeken hoeveel vechtlust hij heeft. Het is een psychologisch spel, dus ik zou zeggen dat mijn succes 100% door mijn mindset komt.

Heeft u nog wijze woorden voor iemand die op dit moment naar een doel werkt?

Ik zou zeggen dat je bij het stellen van een doel bereid moet zijn om doortastend te zijn met je doelen en groot te dromen. Op veilig spelen is niet moeilijk. Waar je ook naartoe werkt, die houding van veerkracht gaat erom een manier te vinden om door te gaan, iets te vinden dat je motiveert dat sterker is dan de tegenslag die je tegenkomt. Het verandert met elk doel en elk seizoen, maar probeer te ontdekken wat het is. Zet het op de voorgrond zodat je daar je aandacht op kan richten.

Of je nu een doel wilt bereiken op het gebied van sport, gezondheid, op uw werkplek of gewoon een evenwicht wilt vinden in het leven, de gedachte achter het stellen van doelen is iets dat door iedereen bereikt kan worden. Zoals Christian al zei, gaat het allemaal om mindset. 

Blijf op de hoogte van Christian Taylor’s reis naar de Olympische Spelen van Parijs 2024 door onze sociale mediakanalen te volgen!

Onze ogen geven ons het weergaloze geschenk van zicht, maar ze zijn ook heel goed in communiceren.

Dat klopt – uw ogen zijn essentieel voor het bevorderen van communicatie. Wat ze overbrengen, kan de sfeer van een gesprek volledig veranderen.

Onze ogen zijn vensters tot wat we voelen, van empathie tot woede. Hebt u ooit iemand gezien glimlachen, maar zijn/haar ogen komen niet overeen met de geest van de grijns?

Waarom is oogcontact belangrijk?

Wanneer u oogcontact houdt met mensen tijdens een gesprek, laat u zien dat u hen en de woorden die ze te zeggen hebben respecteert. Als uw ogen ronddwalen en de omgeving bekijken terwijl de andere persoon aan het woord is, zou hij of zij waarschijnlijk denken dat u niet voldoende aandacht heeft.

Dat betekent niet dat u moet staren, want dat zou de andere persoon ongemakkelijk maken. Maar langdurig, oprecht oogcontact is een belangrijk middel om aan te tonen dat u echt naar het gesprek luistert en betrokken bent.

Wat brengt oogcontact over?

Oogcontact maken tijdens een gesprek zorgt voor vertrouwen. Als iemand ervoor kiest om geen oogcontact met u te maken, kan het een teken zijn dat hij of zij niet de waarheid spreekt.

Het is ook een geweldige manier om een band op te bouwen met personen met wie u contact hebt. Met behulp van onze ogen kunnen we empathie overbrengen voor wat ze voelen en doormaken. Als hun woorden en ogen aangeven dat ze gefrustreerd zijn, kunnen uw ogen dat ook weerspiegelen. Als ze enthousiast zijn over goed nieuws dat ze net hebben ontvangen, kunnen uw ogen dezelfde opwinding laten zien.

Een ander gevoel dat oogcontact kan kweken, is zelfvertrouwen. Wanneer u oogcontact houdt met iemand, laat u zien dat u vertrouwen hebt in uzelf. Aan de andere kant kan wegkijken en/of vaak knipperen tijdens een gesprek een teken zijn van onderdanigheid.

Maar hoeveel oogcontact is te veel? Zoals hierboven vermeld is staren ongepast, maar het kan moeilijk zijn om uit te vinden hoe en wanneer u moet wegkijken en wanneer u weer moet kijken naar de persoon met wie u praat. De beste regel is de regel van 50/70, die bepaalt dat u 50 procent van de tijd dat u spreekt en 70 procent van de tijd dat u luistert, oogcontact moet houden. We stellen niet voor dat u de tijd van uw gesprek bijhoudt om ervoor te zorgen dat u de regel nauwkeurig volgt. Maar het is een goede vuistregel om in gedachten te houden als u de volgende keer een praatje maakt bij de koffieautomaat.

Bij een gewoonte doen we bepaalde dingen bijna automatisch en zonder erbij na te denken. En toch lijken de dingen waar we een gewoonte van wíllen maken vaak een hele opgave. Hoe komt dat? We stellen onszelf allemaal doelen – en dat is goed. Maar zelfs met de beste wil van de wereld slagen we er vaak niet in om ons lang genoeg aan die doelen te houden om ze ook echt te bereiken. Maar geen zorgen, wij hebben zes handige tips voor een gezonde mentale toestand en een betere focus en motivatie, zodat u niet alleen uw doelen bereikt maar er ook makkelijk vol te houden gewoontes van maakt.

1 – Begin klein

Bij het stellen van een nieuw doel is het erg verleidelijk om u te richten op het eindresultaat en dit zo snel mogelijk te bereiken. Dit is heel normaal, want het is menselijk om goed te willen zijn in wat we doen. Maar als we ons focussen op het einddoel in plaats van dit op te splitsen in kleinere doelen, is de kans klein dat we slagen. Een goed voorbeeld is afvallen. Als u zich op het einddoel focust, gooit u misschien van de ene op de andere dag uw levensstijl om door direct alle ‘slechte’ voedingsmiddelen te schrappen en fanatiek te gaan sporten. Dit vraagt alleen een enorme wilskracht. En als die minder wordt, is de kans groot dat u er helemaal mee stopt.

Begin daarom met kleine stapjes. Dan kost elk stapje maar weinig extra moeite en kunt u van daaruit weer verdergaan. In plaats van meteen uw hele dieet om te gooien, kunt u bijvoorbeeld proberen elke dag een extra stuk fruit te eten. Na een week kunt u tijdens de lunch een salade of gezonde soep proberen. Schep de week daarna meer groenten op bij het avondeten. Dankzij deze kleine stapjes wordt de grote verandering die u voor ogen had gerealiseerd en heeft u er nauwelijks iets van gemerkt.

2 – Doe één ding tegelijk

Het is moeilijk om nieuwe gewoontes aan te leren, dus probeer niet meer dan één verandering tegelijk door te voeren. Als uw einddoel bijvoorbeeld afvallen is, probeer u dan in het begin op slechts één verandering te richten. Het is beter om u eerst op uw dieet te concentreren in plaats van meteen uw dieet én uw lichamelijke activiteiten volledig aan te passen. Het kost al genoeg wilskracht en moeite om uw calorie-inname te verminderen. Laat staan dat u ook nog motivatie moet vinden om naar de sportschool te gaan. Na een paar weken, als u gewend bent om minder te eten, kunt u een nieuwe gewoonte proberen en wat meer gaan sporten.

3 – Maak duidelijke plannen

Dit is niet het moment om vage plannen te maken. Als u meer naar de sportschool wilt gaan, bedenk dan wanneer u gaat en wat u gaat doen. Als u bijvoorbeeld besluit dat u op maandagochtend pilates gaat doen, op woensdag na het werk 20 minuten op de loopband gaat en op vrijdagochtend 30 minuten gaat zwemmen, hebt u een duidelijk beeld van wanneer en wat u moet doen om uw doel te behalen. Als u alleen maar zegt dat u ‘meer gaat sporten’, hebt u geen concreet plan en is het veel makkelijker om uit te stellen. Dan verstrijken de dagen gewoon en bereikt u uw doel niet.

4 – Geef uzelf geen uitweg

Uit onderzoek is gebleken dat het gedrag en de gewoontes van iemand anders een grote invloed kunnen hebben op die van uzelf.¹ Daarom kan het handig zijn om iemand te zoeken waarmee u samen aan goede gewoontes kunt werken. Op die manier hebt u een verantwoordelijkheid richting de ander en tegelijkertijd iemand die u motiveert en aanmoedigt om gedeelde doelen te bereiken. Dit kan een vriend, partner of iemand zijn die u kent via social media.

5 – Beloon uw overwinningen, zelfs de kleinste

Onderschat niet hoeveel moeite het kost om een nieuwe gewoonte vol te houden. Zelfs als de gewoonte relatief klein lijkt in vergelijking met wat anderen doen, is het uw eigen uitdaging en moet u uzelf altijd belonen voor elke vooruitgang – hoe klein ook. Door uzelf te belonen, activeert u het beloningssysteem van de hersenen, dat verantwoordelijk is voor emoties zoals prestaties en trots. Dit stimuleert om uw nieuwe gewoonte vol te houden en in de toekomst nog grotere successen te boeken.²

6 – Creëer een omgeving voor succes

Doe er alles aan om uw omgeving aan te passen aan uw gewenste doelen. Als u bijvoorbeeld gewend bent om elke avond uw mobiele telefoon te checken voordat u gaat slapen, besluit u niet gewoon om dit niet meer te doen, maar legt u de telefoonoplader in een andere kamer. Zo kunt u uw telefoon niet meer mee naar bed nemen. Als u de wekker op uw telefoon gebruikt, koopt u een traditionele wekker. En als u meer wilt gaan lezen, zorgt u er ervoor dat er boeken liggen op de plekken waar u normaal gesproken ontspant, of dit nu op de bank of in bed is. Op deze manier is de kans kleiner dat u de tv aanzet.

Hoewel deze handige tips niet garanderen dat al uw doelen een gewoonte worden, geven ze u wel een zetje in de juiste richting. Het is altijd moeilijk om gemotiveerd te blijven, uw zelfbeheersing te behouden en nieuw gedrag om te zetten in dagelijkse gewoontes. Maar we denken dat u het kunt met behulp van deze tips.

1. https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1002/bdm.408 [↩]
2. https://academic.oup.com/cercor/article/18/4/898/282183?login=true [↩]

In principe betekent duurzaam leven dat we erover nadenken hoe onze acties onze omgeving beïnvloeden en dat we proberen om onze impact op het milieu te verminderen.

Hoewel de effecten van duurzaam leven op het milieu duidelijk zijn, beseft u misschien niet dat duurzaam leven ook goed kan zijn voor onze eigen geestelijke en fysiologische gezondheid.

Er bestaan duidelijke verbanden tussen duurzaam leven en gezondheid en welzijn. Hieronder vindt u enkele manieren waarop u met een duurzame levensstijl uw eigen welzijn kunt verbeteren:

Lichamelijk welzijn

Een duurzame leefstijl is niet alleen goed voor het milieu, maar ook voor onze eigen lichamelijke gezondheid. Als u bijvoorbeeld vaker gaat wandelen of fietsen en niet de auto pakt, zorgt u niet alleen voor minder luchtvervuiling, maar wordt u tegelijkertijd ook fitter. Een kleinere CO2-voetafdruk en een betere lichamelijke gezondheid gaan prima samen.

Natuurlijk kan niet iedereen altijd lopen of fietsen. Soms bent u te ver van de bestemming of kunt u om gezondheidsredenen niet lopen of fietsen. Maar er zijn ook andere manieren waarop u uw CO2-voetafdruk kunt verkleinen en tegelijkertijd uw lichamelijke welzijn kunt verbeteren. U kunt bijvoorbeeld eens uw eetgewoonten onder de loep nemen. Plantaardige voedingsmiddelen hebben een veel lagere CO2-voetafdruk dan dierlijke voedingsmiddelen. Als u dus vaker voedzame groente- en fruitsoorten eet als onderdeel van een vegetarisch dieet, ondersteunt u niet alleen het milieu, maar eet u ook voedsel dat rijk is aan de mineralen, vitaminen en eiwitten die uw lichaam nodig heeft.

Sociaal welzijn

Een duurzame levensstijl heeft ook veel invloed op uw sociale leven. U wisselt mogelijk tips en ideeën uit met vrienden en familie of doet misschien vrijwilligerswerk waarmee u connecties in uw lokale gemeenschap opbouwt. Wanneer u gelijkgestemde mensen met vergelijkbare doelen en interesses ontmoet, worden uw sociale kring en ondersteuningsnetwerk vanzelf groter.

Mentaal welzijn

De meeste mensen zullen op een bepaald moment stress ervaren. Onderzoek heeft uitgewezen dat contact met de natuur een hele goede manier is om stress te verlichten.¹ Via een duurzaam leven kunnen we er ook voor zorgen dat de kwaliteit van onze leefomgeving behouden blijft en kunnen we van de natuur blijven genieten. Misschien wilt u door de natuur fietsen of een boswandeling maken. Of lekker picknicken in een veldje en genieten van een warme zomerse bries. Waarom gaat u bij uw volgende vakantie niet eens kamperen? Dat is een heerlijke manier om echt van de natuur te genieten zonder te veel afhankelijk te zijn van elektriciteit, een hotel, de televisie of de auto.

Omgevingsbewustzijn

Omgevingsbewustzijn houdt in dat u rekening houdt met de ruimte om u heen. Dat kan uw werk, huis, school of – op een grotere schaal – onze planeet zijn. Ga eens na hoe uw omgeving uw fysieke en geestelijke gezondheid beïnvloedt. Liggen spullen in uw omgeving alleen maar stof te verzamelen en wordt u daar onrustig van? Onderzoek heeft uitgewezen dat rommel stress, onrust en angst kan veroorzaken.² Opruimen kan letterlijk voor een betere geestelijke gezondheid zorgen. Veel mensen die een duurzamer leven proberen te leiden, hebben ook voor een minimalistische levensstijl gekozen. Als u alleen koopt wat u echt nodig hebt, krijgt u een minder rommelige omgeving met minder stress.

Intellectueel welzijn

Wanneer het om duurzaam leven gaat, is bewustzijn heel belangrijk. Door te weten wat de impact van onze handelingen zijn, kunnen we proactief een duurzamer leven leiden. Als u artikelen over duurzaamheid leest, versterkt u uw intellectuele welzijn. U leert hoe u weloverwogen beslissingen kunt nemen op individueel en samenlevingsniveau en ontdekt hoe u veranderingen kunt doorvoeren die positief zijn voor het milieu. Sommige handelingen voor een duurzamer leven zijn al gemakkelijker gemaakt voor ons, zoals recyclen – we hoeven alleen maar te weten hoe we dat het beste kunnen doen.

Financieel welzijn

Geldzorgen behoren tot de grootste oorzaken van stress in het leven. Gelukkig kunt u met een duurzame levensstijl geld besparen. Met kleine aanpassingen in uw huis, zoals de reparatie van een lekkende kraan of tochtstrippen onder uw deuren aanbrengen, hoeft u minder vaak de verwarming aan te zetten en bespaart u op uw gas- en waterrekening.

Bij een duurzaam leven hoort ook dat u niet alles nieuw koopt. Een voor de hand liggend voorbeeld is kleding. In plaats van een nieuwe outfit te kopen, kunt u ook eens in tweedehandswinkels kijken of een vriend(in) vragen om u kleding te lenen. U kunt ook een groot verschil maken door minder plastic te weg te gooien. Vul bijvoorbeeld een fles water en neem deze mee, zodat u geen drinken hoeft te kopen. Dit vermindert de hoeveelheid plastic afval én is ook goed voor uw portemonnee, omdat u geen extra geld hoeft uit te geven.

Duurzaamheid kan in elke levensstijl worden ingepast en we kunnen het net zo duurzaam maken als we zelf willen. Hoewel u misschien denkt dat individuele acties weinig uitmaken, zijn de gevolgen op grote schaal enorm als iedereen zelfs maar een klein beetje meehelpt.

1. https://www.annualreviews.org/doi/abs/10.1146/annurev-environ-012312-110838 [↩]
2. https://www1.racgp.org.au/newsgp/clinical/what-does-clutter-do-to-your-brain-and-body [↩]

Stress beïnvloedt mensen op verschillende manieren. Het vermogen om met stress om te gaan verschilt per persoon, afhankelijk van genetica, gebeurtenissen in de kindertijd, persoonlijkheid en sociale en economische omstandigheden.¹

Volgens de Mental Health Foundation is stress het gevoel dat u overweldigd bent of niet kunt omgaan met mentale of emotionele druk.

Waardoor wordt stress veroorzaakt?

Geen twee mensen zijn hetzelfde. Situaties die de een stressvol vindt, vindt de ander misschien geen enkel probleem. Er zijn echter enkele situaties waarin de overgrote meerderheid van de mensen zich begrijpelijkerwijs gestrest zou voelen. Een sterfgeval, ziekte bij uzelf, een vriend of een familielid, het verlies van een baan, een verhuizing en geldproblemen behoren tot de bekendste voorbeelden.

Stress herkennen

Hoewel we soms merken dat we gestrest zijn, is het niet altijd even duidelijk. Tekenen om op te letten zijn onder andere negatieve gevoelens zoals ongerustheid, angst, woede, depressie, prikkelbaarheid en frustratie. Het kan gemakkelijker zijn om deze symptomen bij anderen te herkennen dan bij uzelf. Wellicht helpt het dus om ze als gedrag in plaats van emoties te beschouwen. Moert u sneller huilen dan normaal? Merkt u dat u snel boos wordt op anderen? Hebt u moeite om in slaap te komen, in slaap te blijven of wakker te worden? Stress kan ook leiden tot fysieke symptomen, zoals hoofdpijn, misselijkheid of indigestie, zweten, hartkloppingen en pijn.²

Het effect van stress op uw immuunsysteem

Het immuunsysteem is belangrijk omdat het ons beschermt tegen ziekteveroorzakende micro-organismen en andere schadelijke stoffen. Er wordt al tientallen jaren onderzoek gedaan naar het effect van stress op onze fysiologische gezondheid en het immuunsysteem, waarbij de algemene consensus op basis van meerdere onderzoeken is dat mensen die stress ervaren een grotere kans op een aangetast immuunsysteem hebben en daardoor vaker ziek zijn.³ Verdere onderzoeken hebben aangetoond dat stressmediatoren de bloed-hersenbarrière kunnen passeren en invloed kunnen uitoefenen op het immuunsysteem. Dit kan zich op verschillende manieren uiten, bijvoorbeeld in de vorm van hoofdpijn, spijsverteringsproblemen, meer verkoudheden of minder energie.⁴

Wat te doen als u zich overweldigd voelt

De eerste stap om met stress om te gaan, is simpelweg erkennen dat stress een probleem voor u is en nagaan welk verband er is tussen uw fysieke en mentale gesteldheid en de druk die u ervaart. Sommige van deze spanningen zijn misschien onvermijdelijk, maar als er een manier is om ze te elimineren of te verminderen, moet u dat proberen. Een praktische oplossing is bijvoorbeeld om beeldschermen een uur eerder uit te bannen, zodat u beter slaapt.

Kijk kritisch naar uw levensstijl. Neemt u te veel hooi op uw vork? U hoeft niet altijd ‘ja’ te zeggen. Hoewel het belangrijk is om te merken dat u zich terugtrekt, is het voor goed stressmanagement ook belangrijk dat u weet dat u ‘nee’ kunt zeggen op uitnodigingen als u het gevoel hebt dat u wat tijd voor uzelf nodig hebt.

Bouw relaties op met mensen op wie u kunt vertrouwen en bij wie u steun kunt zoeken. Vrienden en familieleden zijn vaak de eerste mensen die u kunnen helpen met stress om te gaan. Als zij niet in de buurt wonen, kan het een goed idee zijn om lid te worden van een sociale groep, om zo uw netwerk uit te breiden en nieuwe mensen te ontmoeten. Misschien is er wel een wandelgroep actief in uw omgeving.

Probeer tot slot met iemand over de stress te praten, zelfs als dat niet in uw aard ligt. Als er in uw leven niemand is bij wij u steun kunt zoeken, is professionele hulp een goede optie. Voelt u zich alleen en hebt u het idee dat u de enige persoon bent die zich zo voelt? Mental Health First Aid (MHFA) England concludeerde dat één op de zes volwassenen te maken heeft met depressie, angst of stressgerelateerde problemen.⁵ U kunt hulp krijgen om met stress om te gaan. Het is altijd beter om hulp te zoeken dan om in uw eentje met problemen te worstelen.

1. https://www.mentalhealth.org.uk/a-to-z/s/stress [↩]
2. https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0014299908000277 [↩]
3. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5579396/ [↩]
4. https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/016756999090069L [↩]
5. https://mhfaengland.org/mhfa-center/research-and-evaluation/mental-health-statistics/ [↩]

Mensen zijn echt uitzonderlijke wezens. Denk aan die eerste paar dagen, weken en maanden van een baby’s leven, van ieders leven.

Vanaf dag één leven wij in een wereld van buitengewone veranderingen. Overal om ons heen zijn gloednieuwe sensaties, geluiden, geuren, smaken, nieuwe dingen te zien. Werkelijk alles is nieuw en onbekend. Het mooie is dat de meesten van ons gewoon met al deze nieuwe ervaringen omgaan. Wij laten ze over ons heen komen en gaan er mee aan de slag. Wij leren dingen te herkennen, uit te vinden wat wij het leukst vinden, en beginnen te begrijpen wat we zien en horen. In het eerste jaar van ons leven zien wij verandering gewoon als vanzelfsprekend. Wij zijn allemaal geboren leerlingen.

Maar dan, gaandeweg, beginnen wij gedragspatronen te ontwikkelen die tot norm worden, de ‘manier waarop wij altijd dingen doen’, en die patronen worden voorspelbaar. Op de een of andere manier kan dat schattige, nieuwsgierige, leergierige kind dat wij ooit waren vast komen te zitten in een sleur, dat zich verzet tegen verandering en er zelfs bang voor is.

U hoeft niet te wachten tot de goede voornemens voor het nieuwe jaar. U kunt vandaag beginnen.

Eens een keer iets doen wat u nog nooit eerder heeft gedaan, kan tot nieuwe mogelijkheden leiden en een bevrijdend, verjongend en opbeurend effect hebben.

Het kan iets heel simpels zijn.¹ U hoeft niet te gaan bungeejumpen of parachutespringen … neem ´s ochtends eens een andere route naar het werk; neem een andere bus of metrohalte; als u op straat loopt, kijk dan eens omhoog en zie wat er boven u is; probeer iets nieuws op het menu in plaats van het gerecht dat u altijd al neemt omdat u het kent en lekker vindt; zet eens een paar uur opzij om naar een nieuwe film te gaan; bezoek een tentoonstelling; luister naar nieuwe muziek – wat het ook is waar u van geniet.

Aangezien ons leven zo hectisch lijkt te zijn, is het al een geweldige nieuwe ervaring om uzelf een kwartier ‘tijd-voor-mezelf’ te geven;² zoek een plekje om rustig te zitten, te ontspannen en na te denken. Voor de meesten van ons is dat op zich al een nieuwe ervaring !

Het ontmoeten van nieuwe mensen is ook een uitstekende, positieve manier om een heldere en frisse kijk op het leven te krijgen. In dit informatietijdperk zullen een paar muisklikken een schat aan mogelijkheden en informatie over lokale activiteiten en groepen brengen; misschien is er iets wat u altijd al graag heeft willen doen, maar kwam het er nooit van? Dit is de perfecte kans om het eindelijk te gaan doen. U zult nieuwe vaardigheden leren, nieuwe vrienden maken, en iets hebben om over te praten of te bloggen, en wie weet kunt u er zelfs nog over opscheppen ook! En als u uw huidige vrienden betrekt bij wat u doet en ze laat kennismaken met uw nieuwe vrienden, zal uw hele sociale leven opbloeien.

Het vertrouwen dat komt door iets nieuws te hebben geprobeerd, ervan genoten te hebben en onder de knie gekregen te hebben, werkt aanstekelijk. Het kan goed zijn dat andere mensen uw goede humeur begint op te vallen en dat hernieuwde zelfvertrouwen kan u ook op uw werk goed van pas komen.

Zo, genoeg advies. Wacht geen moment langer. Probeer iets nieuw, nu meteen!

1. http://www.bbc.co.uk/earth/story/20160420-how-nature-is-good-for-our-health-and-happiness [↩]
2. https://www.mindbodygreen.com/0-20080/why-me-time-is-so-important-for-happiness-infographic.html [↩]

De eenvoudige erkenning van succes is ongelooflijk krachtig. Toch lijkt het zo vaak vanzelfsprekend om bescheiden en terughoudend te zijn in het vieren van onze successen. Wij zijn bang voor erkenning, maar waarom? Sommige mensen geloven dat het komt doordat we allemaal diep van binnen een beetje faalangst hebben.¹

Daarom is het belangrijk om te onthouden dat anderen ons succes gunnen! Bedenk maar eens hoe u zich voelt wanneer op een bruiloft een getuige zenuwachtig opstaat om een speech te geven of wanneer een kind in een toneelstuk op school het hele publiek aanspreekt. U hoopt niet dat ze hun tekst vergeten, juist het tegenovergestelde. Zo kijken anderen ook naar u. Ze gunnen u succes en rekenen u niet af op kleine fouten. Deze gunfactor is zo sterk aanwezig dat het anderen totaal niets uitmaakt als iets niet volgens plan verloopt.

Het erkennen en delen van succes is ontzettend leuk voor zowel degene die erkenning krijgt en degenen die in deze vreugde delen. Het is een excuus om samen te komen en al het goede te erkennen, de aandacht te richten op het positieve en een gevoel van eensgezindheid te vinden in een gedeelde emotie.

Bent u niet graag het middelpunt van de belangstelling? Denk dan aan de redenen waarom dit zo is. Het is niet verkeerd als u uw succes deelt. U kunt zelfs, bewust of onbewust, anderen inspireren om een doel te bereiken of een droom na te jagen. Succesverhalen kunnen mensen in moeilijke situaties helpen om naar de positieve dingen te kijken en te geloven dat alles goedkomt. Deze verhalen kunnen praktische tips of adviezen bieden voor mensen die het gevoel hebben vast te zitten².

Als u degene bent van wie het succes wordt gevierd, is het het belangrijkste dat u uzelf erkent als een persoon die hard heeft gewerkt en iets geweldigs heeft gepresteerd. Dit is voor uzelf en voor anderen een goed moment om de waarde van uw succes te onderstrepen. Voor u is dit ook dé gelegenheid om echt de voldoening te voelen.

Lees de inspirerende Succesverhalen van Lifeplus³ en ontdek nog meer manieren om te genieten van een bevredigende en succesvolle levensstijl die gevierd mag worden. Wees het positieve verschil en beleef heerlijke momenten samen.

1. https://www.psychologytoday.com/gb/blog/the-squeaky-wheel/201306/10-signs-you-might-have-fear-failure [↩]
2. https://harvardmagazine.com/2008/06/the-fringe-benefits-failure-the-importance-imagination [↩]
3. https://ww1.lifeplus.com/web-page/lifeplus-stories [↩]