Alle vrouwen doorlopen de menopauze (of overgang), maar voor velen is het een gevoelig en soms moeilijk bespreekbaar onderwerp. Ons doel is om de oorzaak en de symptomen van de menopauze te ontrafelen en hulp en advies te bieden. Het maakt daarbij niet uit of u de menopauze persoonlijk ervaart of dat u beter toegerust wilt zijn om ondersteuning te bieden aan een naaste die er momenteel mee te maken heeft.

Waarom treedt de menopauze op?

Net als bij de puberteit is de menopauze een direct gevolg van de verandering in de balans van de geslachtshormonen van het lichaam. De puberteit markeert het begin van de productie van oestrogeen- en progesteronhormonen, terwijl de menopauze het einde ervan inluidt. Tijdens het natuurlijke proces van de overgang stoppen de eierstokken van vrouwen met het vrijgeven van eitjes en het aanmaken van deze hormonen. Als dit gebeurt, stopt een vrouw met menstrueren en is ze niet meer vruchtbaar.¹ Dit gebeurt meestal tussen de leeftijd van 45-55 jaar. Ongeveer 1 op de 100 vrouwen heeft last van een voortijdige menopauze, waarbij ze vóór de leeftijd van 40 jaar in de overgang raken.² Chirurgische verwijdering van de eierstokken, chemotherapie of hormoontherapie voor de behandeling van borstkanker kan ook de menopauze veroorzaken.

Hoewel de twee belangrijkste kenmerken van de menopauze het stoppen met menstrueren en het einde van de vruchtbaarheid zijn, zijn er een aantal symptomen die optreden in de aanloop naar de menopauze. Perimenopauze is de overgangsperiode naar de menopauze. Hierbij ervaart u hoogstwaarschijnlijk de symptomen die aangeven dat u deze fase ingaat. De perimenopauze kan 8-20 jaar voor de menopauze beginnen, wanneer een vrouw in de 40 of zelfs in de 30 is. Vóór deze periode bent u premenopauzaal, wat betekent dat u geen symptomen van de perimenopauze of de menopauze hebt.

Ook mannen krijgen te maken met een afname van geslachtshormonen. Terwijl vrouwen last hebben van de menopauze of overgang, kunnen mannen de zogenaamde andropauze doorlopen. Daarbij treden symptomen op zoals verlies van libido, wat wijst op een tekort aan testosteron.³ Andere symptomen zijn mogelijk:

• Stemmingswisselingen en prikkelbaarheid
• Verlies van spiermassa en verminderd vermogen om te sporten
• Een herverdeling van vet, zoals het ontwikkelen van een buikje of het vasthouden van meer vet rond het borstweefsel
• Vermoeidheid maar moeite met slapen
• Slechte concentratie of een algemeen gebrek aan energie

Verrassende symptomen van de menopauze

Sommige symptomen van de menopauze komen vaker voor dan andere. Veel symptomen beginnen tijdens de perimenopauze. Denk bijvoorbeeld aan:

• Onregelmatig menstrueren
• Opvliegers
• Nachtelijk zweten
• Vermoeidheid maar moeite met slapen
• Gevoelens van angst of neerslachtigheid

Er zijn ook andere verrassende symptomen die van invloed kunnen zijn op uw fysiologische gezondheid en die er ook op kunnen wijzen dat u in de overgang komt:

Vocht vasthouden en winderigheid: de hormonale veranderingen in ons lichaam bij het ingaan van de overgang kunnen dikke en opgezette enkels, handen en voeten veroorzaken. Ons lichaam gaat namelijk meer vocht in de extremiteiten vasthouden. Dit vasthouden van vocht gaat vaak gepaard met winderigheid.

Vaginale droogheid: er wordt niet vaak over gesproken, maar vaginale droogheid is in feite een van de meest voorkomende symptomen van de menopauze. Dit komt doordat de oestrogeenspiegel daalt, waardoor het vaginale weefsel dunner wordt en sneller geïrriteerd raakt.

Spijsverteringsproblemen: buikpijn komt vaak voor tijdens de perimenopauze, wat stressverhogend werkt en onze spijsvertering kan beïnvloeden. U hebt tijdens uw leven misschien gemerkt dat u buikpijn of krampen krijgt als u gestrest bent of gevoelens van angst ervaart – dit geldt ook voor de menopauze.

Minder libido: het is logisch dat wanneer onze lichamen stoppen met de productie van de geslachtshormonen oestrogeen en progesteron, we minder zin krijgen in seks. Als u zich hier zorgen over maakt, probeer dan een gezond voedingspatroon aan te houden en ervoor te zorgen dat u elke dag minimaal 30 minuten lichaamsbeweging krijgt. Dit helpt om lekker in u vel te zitten en zo mogelijk uw libido te verhogen.

Stemmingswisselingen: net als bij het premenstrueel syndroom kunnen fluctuerende hormonen ten tijde van de menopauze u sneller geïrriteerd, angstig, depressief of huileriger maken. Onderzoeken hebben zelfs aangetoond dat deze symptomen nog erger kunnen worden tijdens de overgang, omdat de afname van oestrogeen de manier verandert waarop ons lichaam omgaat met serotonine – het gelukshormoon.⁴

Hoofdpijn: u hebt mogelijk al last gehad van de invloed van hormonen op uw hoofd omdat veel vrouwen tijdens hun menstruatie last hebben van hoofdpijn. Hoofdpijn kan ook een probleem zijn tijdens de menopauze.

Gewichtstoename: er zijn een paar redenen waarom u er tijdens de overgang misschien een paar kilo extra bij krijgt. Ook hier kan de schommeling in hormonen een factor zijn, maar er zijn ook andere overgangssymptomen (zoals vermoeidheid). Hierdoor zijn we mogelijk minder gemotiveerd om te sporten of meer geneigd om naar tussendoortjes te grijpen met veel vet of veel suiker, in plaats van dat we de tijd nemen om iets te bereiden dat voedzamer is.

Brandende mond: de menopauze kan uw vermogen om speeksel te produceren verminderen, wat kan leiden tot het zogenaamde ‘brandende mond-syndroom’. Dit heeft invloed op het gehemelte en op uw lippen en wangen, en u kunt ook een metaalachtige smaak in uw mond krijgen.

Dunner wordend haar: net als bij de andere symptomen van de menopauze is het dunner worden van haar het gevolg van hormonale veranderingen. Zowel oestrogeen als progesteron helpen ons haar te groeien, en een dalend niveau kan de toename van androgeen verhogen. Daarbij worden de haarzakjes kleiner en voelt uw haar dunner aan. Een slecht voedingspatroon en stress kunnen ook haaruitval veroorzaken.

Tintelingen: een van de vreemdere symptomen van de menopauze is dat een wisselende oestrogeenspiegel invloed kan hebben op ons centrale zenuwstelsel, wat betekent dat onze zenuwen soms verstoord kunnen raken en tintelingen in onze handen en voeten kunnen veroorzaken.

Jeukende huid: dalende oestrogeenspiegels hebben een domino-effect op de productie van natuurlijke oliën en collageen door onze huid. Bij een afnemende productie voelt uw huid minder gehydrateerd en jeukeriger aan.

Hartkloppingen: elke wijziging in uw normale hartslag kan griezelig zijn, maar hoewel het altijd de moeite waard is om dit te laten controleren bij een medisch professional, kunnen hartkloppingen een symptoom van de menopauze zijn. Ze zijn meestal niets om u zorgen over te maken en gewoon het gevolg van een lagere oestrogeenspiegel die een overstimulatie van het centrale zenuwstelsel veroorzaakt.

Osteoporose: botdichtheid is nog iets dat wordt beïnvloed door hormonale veranderingen en osteoporose is zeer nauw verwant aan een tekort aan oestrogeen. Praat met een medische professional als u zich zorgen maakt. Het is sowieso een goed idee om ervoor te zorgen dat u voldoende calcium inneemt via uw voeding. Calcium is namelijk essentieel voor gezonde botten.⁵

Hoe kan ik mezelf helpen tijdens de overgang?

Het belangrijkste om te onthouden wanneer u in de overgang bent, is dat u niet alleen bent en dat er hulp is. Of u nu met een medische professional, familielid, vriendin of zelfs een vreemde in een plaatselijke of online steungroep praat, het is belangrijk om mensen te laten weten dat u ermee worstelt. De symptomen die u mogelijk ervaart, kunt u niet voorkomen, Vaak kunnen ze echter wel worden behandeld. Als u lijdt aan negatieve gedachten of een ander mentaal of fysiek symptoom, herinner uzelf er dan aan dat het niet uw schuld is.

Een gezond voedingspatroon volgen is een van de beste dingen die u kunt doen om veel van uw symptomen onder controle te houden. De mindering van de consumptie van zout en koolzuurhoudende dranken, het grondiger kauwen van voedsel, het eten van kleinere maaltijden en het langzamer eten ervan zijn allemaal goede tips om vasthouden van vocht en winderigheid te verminderen. Opvliegers kunt u onder controle krijgen door een koel drankje te drinken en de hoeveelheid cafeïne en alcohol in mindering te brengen. Dunner haar kan beter hanteerbaar zijn als u ervoor zorgt dat u genoeg volkoren granen, fruit en groenten eet.

Lijdt u aan stemmingswisselingen? Als u worstelt met negatieve emoties, zijn er manieren waarop u de serotoninespiegel van uw lichaam op natuurlijke wijze kunt verhogen. Het is aangetoond dat vitamine D en omega-3-vetzuren de synthese van seratonine onder controle houden⁶. Korte perioden van blootstelling aan de zon helpen uw lichaam vitamine D te produceren. Daarnaast kunt u vitamine D binnenkrijgen via een gezond voedingspatroon met vette vis zoals makreel en zalm, kaas en eierdooiers, plus voeding die verrijkt is met vitamine D, zoals sinaasappelsap en ontbijtgranen.

Hoe leeft u met iemand die in de overgang zit?

De overgang kan een moeilijke tijd zijn, niet alleen voor de personen die erin zitten, maar ook voor degenen die met hen samenleven. Het kan absoluut een uitdaging zijn, of u nu te maken hebt met iemand die stemmingswisselingen op u botviert of een geliefde hebt die worstelt met een aantal fysieke of emotionele symptomen. Dit kan nog moeilijker worden als anderen in uw huishouden hormoongerelateerde veranderingen doormaken of problemen hebben met hun eigen fysiologische gezondheid. In een huishouden met ouders en tieners is het heel goed mogelijk dat iedereen tegelijkertijd de menopauze, andropauze, puberteit of een eerste menstruatie ervaart.

Vergeet niet om aardig te zijn voor uzelf, maar ook voor elkaar. Het is als vrouw niet mogelijk om aan de overgang te ontkomen, maar uw partner of kinderen ontkomen ook niet aan hormonale veranderingen. Vergeet niet dat er ondersteuning beschikbaar is en sluit uw familieleden nooit buiten.

1. https://www.nichd.nih.gov/health/topics/menopause/conditioninfo/causes [↩]
2. https://www.nhs.uk/conditions/menopause/ [↩]
3. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4046605/ [↩]
4. https://journals.sagepub.com/doi/abs/10.1177/1534582305277152 [↩]
5. https://www.health.harvard.edu/blog/how-well-does-calcium-intake-really-protect-your-bones-201509308384 [↩]
6. https://faseb.onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1096/fj.14-268342 [↩]

Wanneer mensen het hebben over de menopauze, hebben ze het eigenlijk vaak over de perimenopauze. De menopauze is het eindresultaat: het moment waarop uw menstruatiecyclus stopt, u niet meer menstrueert en niet meer vruchtbaar bent. Het proces om dit punt te bereiken (de perimenopauze) kan jaren duren.

Bent u al in de perimenopauze maar bent u zich er niet van bewust?

De belangrijkste indicator van de menopauze is, logischerwijs, dat u stopt met menstrueren. Dit gebeurt niet van de ene op de andere dag en hoewel we allemaal verschillend zijn, vindt er vaak een geleidelijke afname plaats via een verandering in uw cyclus. U kunt onregelmatig gaan menstrueren en te laat, of zelfs te vroeg. Misschien slaat u er zelfs wel eens een over, misschien wel een paar maanden achter elkaar, om vervolgens weer te menstrueren. U merkt misschien ook dat ze lichter worden dan normaal. Het kan ook helemaal de andere kant op gaan. Door wisselende hormoonspiegels kunt u zelfs maanden of jaren last hebben van een zwaardere menstruatie of vaker menstrueren voordat het helemaal ophoudt. Omdat deze veranderingen zowel geleidelijk als onregelmatig kunnen zijn, is het niet ongebruikelijk dat vrouwen te maken krijgen met de eerste fasen van de perimenopauze maar zich daar niet van bewust zijn.

Omgaan met de fysieke en mentale symptomen van de perimenopauze

Sommige mensen hebben geluk en hebben weinig last van de symptomen van de perimenopauze. Ze kunnen er prima mee omgaan. Anderen kunnen veel meer last hebben. Net als bij zo veel dingen scheelt weten wat u kunt verwachten al de helft als het gaat om het omgaan met en het beste doen wat u kunt voor uw fysiologische gezondheid.
De bekendste symptomen van de perimenopauze zijn de meest voorkomende symptomen: een onregelmatige menstruatie, opvliegers, nachtelijk zweten, winderigheid en gevoelens van angst of neerslachtigheid.

Stemmingswisselingen

Stemmingswisselingen, verdriet en gevoelens van angst of depressie worden veroorzaakt door hormonale veranderingen. U bent misschien sneller geïrriteerd, angstig, depressief of huileriger dan normaal en hoewel dit uiteraard onaangenaam is, is het volkomen normaal. U kunt een oppepper krijgen door de serotoninespiegel in uw lichaam te verhogen. Er zijn manieren om dit op natuurlijke wijze te doen.

In onderzoeken is aangetoond dat vitamine D de synthese van serotonine onder controle houdt¹. Ga daarom steeds kort en beschermd in de zon zitten. Zo kunt u uw lichaam helpen vitamine D aan te maken. U kunt de vitamine D ook verhogen door middel van uw voeding. Voedingsmiddelen zoals granen en sinaasappelsap zijn er vaak mee verrijkt. Uit dezelfde onderzoeken bleek ook dat omega 3-vetzuren nuttig waren bij het verhelpen van neerslachtigheid. U kunt hier extra van binnenkrijgen door vette vis zoals makreel en zalm te eten, evenals kaas en eierdooiers.

Er is hulp beschikbaar als u die nodig hebt. Als u het gevoel hebt dat uw symptomen niet beheersbaar zijn, is het belangrijk dat u dat anderen laat weten. Praat met vrienden en familie, of overweeg een steungroep. Als u nog steeds het gevoel hebt dat u het niet aankunt, schaam u dan niet om contact op te nemen met een medische professional. Uw symptomen zijn niet ongebruikelijk en u moet serieus worden genomen.

Opgeblazen gevoel

Hormonen hebben veel invloed! Er zijn niet alleen gevolgen voor ons geestelijke welzijn, maar ook lichamelijke effecten die optreden wanneer uw hormoonspiegel wisselt. Een van de meest voorkomende rond de menopauze is het vasthouden van vocht, met als gevolg dikke en opgezwollen enkels, handen en voeten. Dit vasthouden van vocht gaat vaak gepaard met winderigheid. Het goede nieuws is dat beide symptomen onder controle kunnen worden gehouden door een gezond voedingspatroon aan te houden. Probeer de hoeveelheid zout en koolzuurhoudende dranken die u consumeert te verminderen; van beide kunt u een opgeblazen gevoel krijgen. Over het algemeen helpt langzamer eten te voorkomen dat er te veel lucht in uw lichaam komt, dus probeer de tijd te nemen en uw voedsel grondiger te kauwen. Het eten van kleinere maaltijden kan ook helpen, omdat het uw spijsverteringsstelsel niet zo zwaar belast.

Opvliegers

Veranderingen in de hormoonspiegel kunnen invloed hebben op het vermogen van uw lichaam om de temperatuur te reguleren, wat leidt tot de gevreesde opvliegers. Deze kunnen op elk moment overdag of ‘s nachts plaatsvinden, vaak zonder waarschuwing. Er zijn echter ook een paar dingen die deze opvliegers kunnen veroorzaken.² Het vermijden van pittig voedsel, cafeïne en alcohol kan helpen, evenals het vermijden van zaken waarvan u het van nature warm krijgt. Denk dan aan het dragen van te veel lagen warme kleding en de verwarming te hoog zetten. Als u rookt, helpt het om te stoppen.

Probeer om opvliegers onder controle te houden door dicht bij open ramen met frisse lucht te gaan zitten in plaats van in warme hoeken of bij radiatoren. Draag laagjes losse kleding en maak uw bed ook op met laagjes; lakens en dekens kunnen beter zijn dan een dik dekbed. Als u het gevoel hebt dat u een opvlieger krijgt, besprenkel uw gezicht dan met koud water of leg een koude doek in uw nek. Ook het drinken van koude drank of zuigen op ijsblokjes kan helpen.

Komt er ooit een einde aan de perimenopauze?

Het voelt misschien alsof dat niet zo is, maar dat gebeurt echt wel. Deze overgangsperiode is precies wat het woord zegt, een overgang. Deze periode duurt niet eeuwig en elke dag die voorbijgaat, is een stap dichter bij de volledige menopauze. Aangezien dit echter jaren kan duren, is het begrijpelijk dat sommige signalen die het einde van de periode aankondigen, worden gemist. Het grootste teken, net als bij het ingaan van de puberteit en het begin van uw menstruatie, is dat ze stoppen. U wordt als echt post-menopauzaal beschouwd als er een jaar is verstreken sinds uw laatste menstruatie. Op dat moment kunt u veilig zeggen dat u de menopauze of overgang hebt doorlopen.

Een opmerking over de andropauze

De menopauze treedt op door een afname van geslachtshormonen. Bij vrouwen is dit te merken aan minder vaak menstrueren, mannen kennen deze indicator natuurlijk niet. Naarmate mannen ouder worden, ervaren ze eveneens een afname in geslachtshormonen en kunnen ze last krijgen van de andropauze. Dit brengt onder meer de volgende symptomen met zich mee:

• Verlies van libido
• Stemmingswisselingen en prikkelbaarheid
• Verminderde spiermassa en verminderd vermogen om te sporten
• Vermoeidheid maar moeite met slapen
• Slechte concentratie
• Algemeen gebrek aan energie
• Herverdeling van lichaamsvet, waarbij men over het algemeen een buikje ontwikkelt of meer vet krijgt rond het borstweefsel.

Als mannen naarmate ze ouder worden in toenemende mate last krijgen van deze symptomen, is het mogelijk dat ze in de andropauze zijn beland.

Leven na de menopauze

Sommige mensen hebben geluk en geen last van de bijzonder vervelende symptomen bij het naderen van de menopauze. Voor anderen kunnen ze dagelijks van invloed zijn op hun leven. Je zou ervan uit kunnen gaan dat voor deze mensen het afsluiten van de perimenopauze en het ingaan van de volledige menopauze een opluchting inhoudt. Dat is goed mogelijk, maar er kunnen ook onverwachte emoties optreden. Hoewel het enorm veel ongemak met zich mee kan brengen, is ongesteld zijn een natuurlijk deel van het leven geworden en de mentale effecten van het ontbreken ervan kunnen u verrassen. Misschien vraagt u zich af of u wel klaar bent om naar deze volgende fase te gaan. Hebt u kinderen? Hebt u het gewenste aantal kinderen? Wetende dat de vruchtbare jaren voorbij zijn, kunt u zich afvragen of u dingen anders zou doen als u het opnieuw zou kunnen doen.

Hoe u zich ook voelt, u bent niet de enige. Probeer uzelf eraan te herinneren dat u een nieuwe fase ingaat. U kunt dan zelf geen kinderen meer krijgen, maar dit betekent niet dat u eventuele moedergevoelens niet op een andere manier kunt uiten. Er zijn nog genoeg mogelijkheden om uw zorgzame kant tot uiting te laten komen. U hebt nog vele jaren de tijd om relaties op te bouwen op basis van ondersteuning en wijsheid. Of u nu zelf moeder bent of niet, u kunt nog lang na de menopauze een moederrol spelen.

Een ander voordeel van de menopauze is dat u, hoewel dit slechts een bijkomstigheid is, mogelijk een nieuw vertrouwen vindt waarvan u niet wist dat u het had. Het is onmiskenbaar zo dat naarmate mensen ouder worden, ze de neiging hebben om eerder te zeggen wat ze denken. Of het nu gaat om toeval of een gevolg is van evenwichtigere hormonen die u sterker in uw schoenen laten staan, het kan echt bevrijdend werken om ja te zeggen tegen dingen die u wilt doen en nee tegen dingen die u niet wilt doen.

Er zijn wel een paar gezondheidsfactoren waar u zich bewust van moet zijn na de menopauze, maar niets om u echt zorgen over te maken. De cholesterolwaarden en bloeddruk kunnen stijgen, en het risico op het ontwikkelen van osteoporose kan ook groter worden. U kunt dit reguleren door een goed voedingspatroon te volgen en te zorgen dat u voldoende calcium binnenkrijgt om uw botten sterk te houden. Ook is in onderzoeken aangetoond dat een gezond voedingspatroon en regelmatige lichaamsbeweging een deel van de gewichtstoename in verband met de overgang kunnen voorkomen.³ Zolang u weet wat u kunt verwachten en bereid bent een gezonde levensstijl te hanteren – wat we eigenlijk allemaal op elke leeftijd moeten doen – hoeft het leven na de menopauze echt niet anders te zijn dan het leven ervoor.

1. https://faseb.onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1096/fj.14-268342 [↩]
2. https://www.nhs.uk/conditions/menopause/hot-flushes/ [↩]
3. https://link.springer.com/article/10.1207/S15324796ABM2603_06 [↩]